Vaxtavextir (e. compound interest) eru vextir sem reiknast ekki aðeins af upphaflegu upphæðinni, heldur líka af þeim vöxtumVextirGjaldið sem lántaki greiðir fyrir að fá peninga lánaða og það sem sparifjáreigandi fær fyrir að lána þá. Yfirleitt gefnir upp sem hlutfall á ári. sem hafa þegar bæst við hana. Vextirnir fara með öðrum orðum sjálfir að bera vexti, og með tímanum vex upphæðin sífellt hraðar.
Dæmi
Þú leggur 1.000.000 kr. inn á reikning með 5% vöxtum á ári og tekur ekkert út.
| Eftir | Ef vextirnir eru teknir út | Ef vextirnir safnast upp |
|---|---|---|
| 1 ár | 1.050.000 kr. | 1.050.000 kr. |
| 10 ár | 1.500.000 kr. | 1.628.895 kr. |
| 20 ár | 2.000.000 kr. | 2.653.298 kr. |
| 30 ár | 2.500.000 kr. | 4.321.942 kr. |
Í dæminu er hvorki tekið tillit til skatts né verðbólgu. Af vöxtum umfram frítekjumark er greiddur 22% fjármagnstekjuskattur, og ef verðbólgan er 5% á ári heldur upphæðin aðeins í við verðlagið. Það sem skiptir mestu er því raunávöxtuninRaunvextirVextir að frádreginni verðbólgu. Raunvextir sýna hvort sparnaður vex í raun að verðgildi eða rýrnar, þótt krónunum fjölgi..
Reglan um 72
Gróf leið til að áætla hve langan tíma tekur að tvöfalda upphæð er að deila vöxtunum upp í 72. Með 6% vöxtum tvöfaldast upphæðin á um 12 árum, og með 3% vöxtum á um 24 árum.
Vaxtavextir vinna líka á móti þér
Sama regla gildir um skuldir. Ef ekki er greitt af yfirdrætti eða kreditkortaskuld leggjast vextirnir við skuldina, og hún vex hraðar og hraðar. Með háum vöxtum getur skuld tvöfaldast á fáum árum.
Vaxtavextir eru líka ástæða þess að tíminn skiptir svo miklu í sparnaði. Sá sem byrjar snemma gefur ávöxtuninni lengri tíma til að vaxa. Það á við um alla ávöxtunÁvöxtunÞað sem eign skilar eiganda sínum, í vöxtum, arði eða verðhækkun. Oftast gefin upp sem hlutfall af upphaflegu fjárhæðinni., ekki aðeins vexti: arður sem er fjárfestur aftur vex á sama hátt.
Vaxtavextir og rafmyntir
Bitcoin ber enga vexti, svo vaxtavextir eiga ekki við um það á sama hátt. Eigendur þess líta frekar á það sem sparnað sem ekki þynnist út, því enginn getur aukið framboðið. Sumar DeFi-þjónustur auglýsa háa ársávöxtun (APY)InnlánsvextirÁvöxtunin sem þú færð fyrir að leggja rafmynt inn í lánaþjónustu í DeFi. Hún kemur frá vöxtum lántakenda og er breytileg., sem er reiknuð með vaxtavöxtum. Há ávöxtun fylgir þó yfirleitt mikil áhætta.
Ritstjórn Myntkaupa skrifar allt efni Rafmyntaskólans og yfirfer það reglulega. Efnið er til fræðslu og er ekki fjárfestingarráðgjöf. Ritstjórnarstefna. Uppfært 2. nóvember 2026.