Orðasafn
Yfir 200 hugtök úr heimi rafmynta og fjármála, útskýrð í stuttu máli með enska heitinu.
A
- Aave (AAVE)Á ensku: AaveDreifstýrð lánaþjónusta á bálkakeðju þar sem fólk leggur inn rafmynt gegn vöxtum eða tekur lán með veði. AAVE er stjórnunartóki hennar.
- Aðgangslykill (passkey)Á ensku: passkeyInnskráning án lykilorðs, þar sem síminn eða tölvan staðfestir að þetta sért þú. Aðgangslyklar virka ekki á fölskum síðum og verja því gegn vefveiðum.
- Aðgreining eignaÁ ensku: segregation of client assetsÞegar eignum viðskiptavina er haldið aðskildum frá eigin eignum fyrirtækis, svo lánardrottnar þess geti ekki gengið að þeim ef það fer í þrot.
- AfleiðurÁ ensku: derivativesSamningar sem draga verðgildi sitt af annarri eign, til dæmis hlutabréfum, gjaldmiðli eða rafmynt.
- AirdropÞegar rafmyntaverkefni sendir ókeypis tóka beint í veski fólks, oftast til að kynna sig, en fölsuð airdrops eru líka algeng svikaleið.
- AltcoinSamheiti yfir allar rafmyntir aðrar en bitcoin, stytting á enska heitinu „alternative coin“.
- Aukalykilorð (passphrase)Á ensku: passphraseValfrjálst orð eða setning sem bætt er ofan á endurheimtarorðin. Hvert aukalykilorð opnar sitt eigið veski, og það verður ekki endurheimt ef það gleymist.
- Avalanche (AVAX)Á ensku: AvalancheBálkakeðja þar sem færslur verða endanlegar á um sekúndu og hver sem er getur stofnað eigin keðju. AVAX er rafmynt netsins.
Á
- ÁhættudreifingÁ ensku: diversificationAð dreifa fé á ólíkar eignir svo að verðfall einnar eignar hafi minni áhrif á heildina.
- ÁhættuþolÁ ensku: risk toleranceHve mikla áhættu og hve miklar sveiflur þú getur borið, bæði fjárhagslega og tilfinningalega, án þess að það raski lífi þínu eða ákvörðunum.
- Áreiðanleikakönnun (KYC)Á ensku: know your customer (KYC)Lögbundin könnun þar sem fyrirtæki staðfestir hver viðskiptavinurinn er og hvers eðlis viðskiptin eru, meðal annars með persónuskilríkjum.
- ÁstarsvikÁ ensku: romance scamSvik þar sem svikahrappur byggir upp ástarsamband á netinu, oft mánuðum saman, til að fá fórnarlambið til að senda peninga eða rafmynt.
- ÁvöxtunÁ ensku: returnÞað sem eign skilar eiganda sínum, í vöxtum, arði eða verðhækkun. Oftast gefin upp sem hlutfall af upphaflegu fjárhæðinni.
B
- BálkakeðjaÁ ensku: blockchainOpin færsluskrá þar sem færslur eru geymdar í bálkum og hver bálkur vísar í þann á undan, svo ekki er hægt að breyta eldri færslum án þess að það sjáist.
- BálkakönnuðurÁ ensku: block explorerVefsíða þar sem hver sem er getur flett upp færslum, veskisföngum og bálkum á bálkakeðju.
- BálkaumbunÁ ensku: block rewardÞað sem námuvinnsluaðili fær fyrir að bæta bálki við keðjuna: ný bitcoin auk færslugjaldanna í bálkinum.
- BálkurÁ ensku: blockHópur færslna sem bætist við bálkakeðjuna í einu lagi, ásamt tilvísun í bálkinn á undan.
- BitcoinFyrsta og stærsta rafmyntin, stafrænn gjaldmiðill sem enginn einn aðili stjórnar og takmarkast við 21 milljón bitcoin.
- Bittensor (TAO)Á ensku: BittensorOpið net þar sem þátttakendur keppa um að skila gervigreindarvinnu og fá umbun í TAO. Hámarksframboðið er 21 milljón TAO.
- BjarnarmarkaðurÁ ensku: bear marketTímabil þar sem verð á markaði lækkar lengi og svartsýni ríkir meðal fjárfesta.
- BrennslaÁ ensku: token burnÞegar tókar eða myntir eru teknar varanlega úr umferð, oftast með því að senda þær á veskisfang sem enginn hefur lykil að.
- BrúÁ ensku: bridgeÞjónusta sem flytur rafmynt eða tóka á milli tveggja netkerfa, oftast með því að læsa eignina á öðru netinu og gefa út jafngildi á hinu.
C
- Cardano (ADA)Á ensku: CardanoBálkakeðja sem notar proof of stake og byggir á ritrýndum rannsóknum. Rafmynt hennar heitir ADA og aldrei verða til fleiri en 45 milljarðar ADA.
- CASP (þjónustuveitandi sýndareigna)Á ensku: CASP (crypto-asset service provider)Fyrirtæki með starfsleyfi samkvæmt MiCA til að veita þjónustu með sýndareignir, til dæmis kaup, sölu, vörslu eða millifærslur.
- Chainlink (LINK)Á ensku: ChainlinkNet véfrétta sem færa upplýsingar utan bálkakeðja, til dæmis verð, inn í snjallsamninga. LINK er ERC-20-tóki á Ethereum og alls er til 1 milljarður.
D
- DAOÁ ensku: DAO (decentralised autonomous organisation)Samtök sem lúta reglum í snjallsamningum, þar sem eigendur tóka greiða atkvæði um ákvarðanir í stað stjórnar eða forstjóra.
- dApp (dreifstýrt forrit)Á ensku: dApp (decentralised app)Forrit sem keyrir á snjallsamningum á bálkakeðju í stað netþjóna eins fyrirtækis, til dæmis dreifstýrð kauphöll eða lánaþjónusta.
- DeFi (dreifstýrð fjármál)Á ensku: DeFi (decentralised finance)Fjármálaþjónusta, eins og lán, sparnaður og viðskipti, sem keyrir á snjallsamningum á bálkakeðju í stað banka eða annarra milliliða.
- Dogecoin (DOGE)Á ensku: DogecoinRafmynt sem varð til í gríni árið 2013, með Shiba Inu-hund úr jarmi sem merki, og hefur ekkert hámarksframboð.
- Dollar-cost averaging (DCA)Að kaupa fyrir sömu upphæð með reglulegu millibili, til dæmis mánaðarlega, í stað þess að kaupa allt í einu.
- Dreifð færsluskráÁ ensku: distributed ledgerFærsluskrá sem margar tölvur geyma samtímis og halda samstilltri eftir sameiginlegum reglum, án þess að einn aðili eigi frumritið.
- DreifilykillÁ ensku: public keyOpinber lykill, reiknaður út frá einkalyklinum, sem óhætt er að deila og aðrir nota til að staðfesta undirskriftir þínar.
- Dreifstýrð gervigreindÁ ensku: decentralised AIGervigreind sem er þróuð, keyrð eða seld á opnum netum, í stað þess að vera í höndum fárra fyrirtækja. Bittensor og NEAR eru dæmi.
- Dreifstýrð kauphöll (DEX)Á ensku: decentralised exchange (DEX)Kauphöll sem keyrir á snjallsamningum, þar sem fólk skiptir rafmyntum beint úr eigin veski án fyrirtækis sem milliliðar.
- DreifstýringÁ ensku: decentralisationÞegar vald og ábyrgð dreifast á marga þátttakendur í stað þess að einn banki, fyrirtæki eða ríki ráði yfir kerfinu.
- DulritunÁ ensku: cryptographyStærðfræðilegar aðferðir sem vernda upplýsingar og sanna hver sendi þær, og eru undirstaðan að öryggi rafmynta.
E
- Eigin varslaÁ ensku: self-custodyÞegar þú geymir einkalyklana að rafmyntinni þinni í eigin veski, svo enginn annar ræður yfir henni en ábyrgðin á lyklunum er öll þín.
- EignaflokkurÁ ensku: asset classHópur eigna sem skila ávöxtun á svipaðan hátt og lúta svipuðum reglum, til dæmis hlutabréf, skuldabréf, fasteignir, innstæður og hrávörur.
- EignasafnÁ ensku: portfolioAllar fjárfestingar og eignir einstaklings eða sjóðs, skoðaðar sem ein heild. Samsetningin ræður bæði áhættu og ávöxtun.
- Eignatengdur tóki (ART)Á ensku: asset-referenced token (ART)Sýndareign sem á að halda stöðugu virði með vísun í aðrar eignir eða blöndu þeirra, til dæmis nokkra gjaldmiðla, gull eða aðrar sýndareignir.
- EinkalykillÁ ensku: private keyLeynileg tala sem sannar að þú eigir rafmyntina í veskinu þínu. Sá sem hefur einkalykilinn ræður yfir rafmyntinni.
- Eitrun veskisfangsÁ ensku: address poisoningSvik þar sem svikari kemur veskisfangi sem líkist fangi sem þú notar inn í færslusöguna þína, í von um að þú afritir það og sendir honum rafmynt.
- EndurheimtarorðÁ ensku: seed phraseRöð 12 eða 24 orða sem allir lyklar veskisins eru reiknaðir út frá, svo hver sem hefur orðin getur endurheimt veskið og tekið rafmyntina.
- EndurheimtarsvikÁ ensku: recovery scamSvik sem beinast að fólki sem hefur þegar verið svikið. Svikarinn býðst til að endurheimta peningana gegn gjaldi, en gjaldið er bara nýtt tap.
- ERC-20Staðall fyrir tóka á Ethereum-netinu sem gerir öllum veskjum og þjónustum kleift að taka við þeim og senda þá á sama hátt.
- ErfiðleikastigÁ ensku: mining difficultyMælikvarði á hve erfitt er að finna nýjan bálk; Bitcoin stillir það á 2.016 bálka fresti svo að bálkar finnist að jafnaði á tíu mínútna fresti.
- Ether (ETH)Á ensku: etherRafmynt Ethereum-netsins, notuð til að greiða færslugjöld, sem veð við staðfestingu bálka og til að senda verðmæti á milli fólks.
- EthereumOpin bálkakeðja sem getur keyrt forrit og snjallsamninga, með eigin rafmynt sem heitir ether (ETH).
F
- FerðareglanÁ ensku: travel ruleRegla sem skyldar þjónustuveitendur sýndareigna til að senda upplýsingar um sendanda og móttakanda með hverri millifærslu á rafmynt.
- Fiat-gjaldmiðillÁ ensku: fiat currencyGjaldmiðill frá ríki eða seðlabanka, eins og íslenska krónan, sem byggir verðgildi sitt á lögum og trausti en ekki á gulli.
- FjárfestingasvikÁ ensku: investment scamSvik þar sem lofað er miklum og öruggum hagnaði af fjárfestingu, oft í rafmynt, en svikahrappar taka einfaldlega peningana sem lagðir eru inn.
- FjármagnstekjurÁ ensku: capital incomeTekjur einstaklinga af eignum, svo sem vextir, arður og söluhagnaður. Hagnaður af sölu rafmyntar telst til fjármagnstekna.
- Fjölundirskrift (multisig)Á ensku: multisigUppsetning á rafmyntaveski þar sem undirskrift með fleiri en einum lykli þarf til að senda rafmynt, til dæmis tveimur af þremur.
- Flash loanLán án veðs sem er tekið og greitt til baka í sömu færslunni á bálkakeðju. Ef það er ekki greitt gengur færslan öll til baka.
- FOMOÓttinn við að missa af (e. fear of missing out), sem fær fólk til að kaupa í flýti þegar verð hækkar hratt, oft nálægt toppnum.
- Framboð í umferðÁ ensku: circulating supplyFjöldi eininga af rafmynt sem eru þegar til og í höndum eigenda, notaður til að reikna út markaðsvirði hennar.
- FUDÓtti, óvissa og efasemdir (e. fear, uncertainty and doubt): neikvæðar fréttir eða orðrómur sem fá fólk til að selja.
- Funding rateHlutfall sem ræður reglulegum greiðslum milli kaupstöðu og skortstöðu í ótímabundnum framvirkum samningum.
- FærslaÁ ensku: transactionSkráning á því að rafmynt flyst af einu veskisfangi á annað, undirrituð með einkalykli sendandans og geymd varanlega í bálkakeðjunni.
- Færsluauðkenni (TXID)Á ensku: transaction ID (TXID)Einstakt auðkenni hverrar færslu, löng runa af bókstöfum og tölustöfum sem hver sem er getur flett upp í bálkakönnuði.
- FærslugjaldÁ ensku: network feeGjald sem greitt er rafmyntaneti fyrir að taka færslu með í bálk, en ekki banka eða fyrirtæki.
G
- GasMælieining á Ethereum-netinu fyrir þá reiknivinnu sem færsla eða snjallsamningur krefst, og ræður því hve hátt færslugjaldið verður.
- Grunngjald og forgangsgjaldÁ ensku: base fee and priority feeTveir hlutar færslugjalds á Ethereum. Netið ákveður grunngjaldið, sem er brennt, en forgangsgjaldið rennur til staðfestingaraðilans.
- Grunnlag (layer 1)Á ensku: layer 1Grunnnetið sjálft, eins og Bitcoin eða Ethereum, sem skráir færslur og gengur endanlega frá þeim á eigin bálkakeðju.
- GweiLítil eining af ether, einn milljarðasti hluti úr einu ETH. Gasverð og færslugjöld á Ethereum eru yfirleitt gefin upp í gwei.
H
- HámarksframboðÁ ensku: maximum supplyMesti fjöldi eininga sem getur nokkurn tímann orðið til af tiltekinni rafmynt samkvæmt reglum hennar, til dæmis 21 milljón bitcoin.
- Health factorTala sem sýnir hve vel veð dugar fyrir láni í DeFi. Ef hún fer undir 1 má selja hluta veðsins upp í skuldina.
- Hedera (HBAR)Á ensku: HederaNetkerfi fyrir greiðslur, tóka og snjallsamninga sem byggir á hashgraph í stað bálkakeðju. Rafmynt þess heitir HBAR og ráð fyrirtækja stýrir því.
- HeildarframboðÁ ensku: total supplyFjöldi eininga rafmyntar sem eru þegar til, hvort sem þær eru komnar í umferð eða eru enn læstar, að frádregnum þeim sem hefur verið eytt.
- Heitt veskiÁ ensku: hot walletRafmyntaveski á nettengdu tæki, eins og síma eða tölvu, sem er þægilegt í daglegri notkun en berskjaldaðra fyrir árásum.
- HelmingunÁ ensku: halvingAtburður á um fjögurra ára fresti þar sem fjöldi nýrra bitcoin sem námuvinnsluaðilar fá fyrir hvern bálk lækkar um helming.
- HlutabréfÁ ensku: sharesEignarhlutur í hlutafélagi. Hluthafar eiga rétt á hlut í hagnaði og atkvæði á hluthafafundum, en geta tapað öllu ef félagið fer í þrot.
- HODLSlangur fyrir að halda í rafmyntina sína til langs tíma og selja ekki þótt verðið sveiflist.
- HvalurÁ ensku: whaleAðili sem á svo mikið af tiltekinni rafmynt að kaup hans eða sala geta hreyft verðið.
- HvítbókÁ ensku: whitepaperSkjal þar sem höfundar rafmyntar eða verkefnis lýsa hvernig það virkar, til hvers það er og hvaða reglur gilda um það.
- Hyperliquid (HYPE)Á ensku: HyperliquidBálkakeðja smíðuð fyrir viðskipti, þekktust fyrir kauphöll með ótímabundna framvirka samninga. HYPE er tóki netsins.
I
- Impermanent lossTap sem verður þegar verð tóka í liquidity pool breytist, svo hlutur þinn verður minna virði en ef þú hefðir einfaldlega átt tókana.
- InnlánsvextirÁ ensku: supply APYÁvöxtunin sem þú færð fyrir að leggja rafmynt inn í lánaþjónustu í DeFi. Hún kemur frá vöxtum lántakenda og er breytileg.
- InnstæðutryggingÁ ensku: deposit insuranceTrygging sem ver bankainnstæður ef banki fellur, á Íslandi upp að jafnvirði 100.000 evra á mann í hverjum banka. Hún nær ekki yfir rafmyntir.
K
- Kalt veskiÁ ensku: cold walletLeið til að geyma einkalykla að rafmynt án nettengingar, svo tölvuþrjótar á netinu komist ekki að þeim.
- Kauphallarsjóður (ETF)Á ensku: exchange-traded fund (ETF)Sjóður sem gengur kaupum og sölum í kauphöll eins og hlutabréf og getur til dæmis fylgt verði bitcoin.
- KaupmátturÁ ensku: purchasing powerHve mikið af vörum og þjónustu peningar geta keypt. Kaupmáttur minnkar þegar verðlag hækkar hraðar en laun eða sparnaður.
- Kaupstaða og skortstaðaÁ ensku: long and short positionsKaupstaða hagnast ef verðið hækkar og skortstaða ef það lækkar. Hugtökin eru notuð um hlutabréf, gjaldmiðla og rafmyntir.
- KvíslunÁ ensku: forkBreyting á reglum bálkakeðju; ef ekki allar nóður fylgja breytingunni getur keðjan kvíslast í tvær aðskildar keðjur með sína myntina hvor.
L
- Lag 2 (layer 2)Á ensku: layer 2Kerfi sem byggt er ofan á bálkakeðju eins og Ethereum eða Bitcoin til að gera færslur hraðari og ódýrari en á grunnlaginu sjálfu.
- LántökuvextirÁ ensku: borrow APRVextirnir sem þú greiðir af láni hjá lánaþjónustu í DeFi. Þeir eru oftast breytilegir og ráðast af framboði og eftirspurn.
- LeifturnetiðÁ ensku: Lightning NetworkGreiðslunet ofan á Bitcoin-netinu sem gerir bitcoin-greiðslur nær samstundis og ódýrar, án þess að hver greiðsla fari í bálkakeðjuna.
- Liquid stakingStaking þar sem þú færð tóka sem kvittun fyrir veðinu. Tókann má selja eða nota á meðan rafmyntin er bundin.
- Liquidity poolSameiginlegur sjóður tóka í snjallsamningi sem fólk á viðskipti við í dreifstýrðum kauphöllum. Þeir sem leggja í hann fá hlut af þóknunum.
- LykilorðabankiÁ ensku: password managerForrit sem býr til og geymir sterkt og einstakt lykilorð fyrir hvern aðgang. Þú þarft aðeins að muna eitt aðallykilorð.
- Læsing og losun tókaÁ ensku: vesting and token unlocksÞegar hluti tóka er læstur í ákveðinn tíma og losnar svo samkvæmt áætlun. Stórar losanir auka framboð í umferð og geta þrýst á verðið.
M
- MarkaðsvirðiÁ ensku: market capitalisationHeildarvirði allra eininga rafmyntar í umferð, reiknað sem verð einnar einingar margfaldað með fjölda þeirra.
- MemecoinRafmynt sem er sprottin af netgríni eða jarmi, hefur yfirleitt lítið sem ekkert notagildi og byggir verð sitt nær eingöngu á umtali.
- MempoolBiðsvæði þar sem óstaðfestar færslur bíða eftir að komast í bálk; hver nóða á netinu heldur úti sínu eigin.
- MiCAReglugerð ESB um markaði fyrir sýndareignir, sem gildir á Íslandi frá 1. janúar 2026 og setur sömu reglur um rafmyntaþjónustu um allt EES.
- Miðlæg kauphöll (CEX)Á ensku: centralised exchange (CEX)Rafmyntamiðlun sem fyrirtæki rekur, þar sem fyrirtækið sér um viðskiptin og geymir rafmyntina fyrir viðskiptavini sína.
- MótaðilaáhættaÁ ensku: counterparty riskHættan á að sá sem þú átt viðskipti við, eða treystir fyrir eignum þínum, standi ekki við sitt, til dæmis vegna gjaldþrots eða svika.
- MPC (fjölaðilaútreikningur)Á ensku: MPC (multi-party computation)Tækni sem skiptir einkalykli í nokkra hluta á aðskildum kerfum, svo færslur eru undirritaðar í sameiningu án þess að heill lykill sé nokkurs staðar til.
N
- NautamarkaðurÁ ensku: bull marketTímabil þar sem verð á markaði hækkar lengi og bjartsýni ríkir meðal fjárfesta.
- NámuvinnslaÁ ensku: miningFerlið þar sem tölvur keppast við að leysa reikningsþraut til að bæta næsta bálki við bálkakeðjuna og fá ný bitcoin og færslugjöld að launum.
- NEAR Protocol (NEAR)Á ensku: NEAR ProtocolHröð bálkakeðja sem skiptir sér í hluta til að afgreiða margar færslur í einu og leggur áherslu á gervigreind. NEAR er rafmynt netsins.
- NetáhrifÁ ensku: network effectÞegar vara eða kerfi verður gagnlegra eftir því sem fleiri nota það. Netáhrif eru ein helsta skýringin á stöðu bitcoin.
- NetkerfiÁ ensku: blockchain networkBálkakeðjan sem rafmynt eða tóki er skráð á og send um, til dæmis Bitcoin-netið eða Ethereum-netið.
- NFTÁ ensku: NFT (non-fungible token)Einstakur tóki á bálkakeðju sem sýnir hver á tiltekna eign, til dæmis stafrænt listaverk, aðgöngumiða eða hlut í tölvuleik.
- Not your keys, not your coinsOrðtak úr rafmyntaheiminum sem þýðir að ef þú hefur ekki einkalyklana að rafmyntinni ræður þú ekki að fullu yfir henni.
- NóðaÁ ensku: nodeTölva sem keyrir hugbúnað rafmyntanets, geymir afrit af bálkakeðjunni og athugar hvort nýjar færslur og bálkar standist reglurnar.
- NýtingarhlutfallÁ ensku: utilisation rateHlutfall þess fjár í lánasjóði sem er í útláni. Hátt nýtingarhlutfall hækkar vextina og getur tafið úttektir.
O
Ó
P
- PappírsveskiÁ ensku: paper walletEinkalykill og veskisfang prentuð á blað. Pappírsveski voru vinsæl á fyrstu árum bitcoin en eru nú talin úrelt og áhættusöm.
- PeningamagnÁ ensku: money supplyHeildarmagn peninga í umferð í hagkerfinu, svo sem seðlar, mynt og innstæður í bönkum. Það er mælt í flokkum sem kallast M1, M2 og M3.
- Peningaþvættisvarnir (AML)Á ensku: anti-money laundering (AML)Reglur og aðgerðir sem eiga að hindra að fjármálakerfið, þar með talið rafmyntir, sé notað til peningaþvættis eða fjármögnunar hryðjuverka.
- Pig butcheringSvik þar sem svikari byggir upp vináttu eða ástarsamband á netinu og fær fórnarlambið smám saman til að leggja allt sitt í falska rafmyntafjárfestingu.
- Polkadot (DOT)Á ensku: PolkadotNet sem tengir saman sérhæfðar bálkakeðjur, svokallaðar parachains, sem deila öryggi. DOT er rafmynt netsins.
- Proof of stakeSamstöðuaðferð þar sem rafmynt er lögð að veði fyrir réttinum til að búa til bálka, og sá sem svindlar getur tapað hluta veðsins.
- Proof of workSamstöðuaðferð þar sem rétturinn til að bæta næsta bálki við bálkakeðjuna fellur í hlut þess sem fyrstur leysir erfiða reikningsþraut.
- Pump and dumpSvik þar sem verði lítillar rafmyntar er ýtt upp með áróðri svo skipuleggjendur geti selt dýrt og skilið aðra eftir með tapið.
R
- Rafeyristóki (EMT)Á ensku: e-money token (EMT)Stöðugleikamynt sem fylgir einum opinberum gjaldmiðli, til dæmis dal eða evru. Samkvæmt MiCA mega aðeins bankar og rafeyrisfyrirtæki gefa hana út.
- RafmyntÁ ensku: cryptocurrencyStafrænn gjaldmiðill sem byggir á dulritun og er skráður í sameiginlega færsluskrá, án þess að banki eða ríki gefi hann út eða stjórni honum.
- RafmyntamiðlunÁ ensku: crypto exchangeFyrirtæki eða vettvangur þar sem þú kaupir, selur og skiptir rafmyntum, til dæmis fyrir krónur.
- RafmyntaveskiÁ ensku: crypto walletForrit eða tæki sem geymir lyklana að rafmyntinni þinni, svo þú getir tekið á móti henni, haldið utan um hana og sent hana.
- RafmyntaveturÁ ensku: crypto winterLangt tímabil þar sem verð rafmynta lækkar mikið og helst lágt, áhuginn dvínar og mörg verkefni og fyrirtæki leggja upp laupana.
- Rafræn skilríkiÁ ensku: electronic IDStafræn persónuskilríki sem sanna hver þú ert á netinu. Á Íslandi gefur Auðkenni þau út, á SIM-korti, í Auðkennisappinu eða á korti.
- Raunverulegur eigandiÁ ensku: beneficial ownerEinstaklingurinn sem í raun á eða stjórnar fyrirtæki, til dæmis með meira en 25% hlut, beint eða í gegnum önnur félög.
- RaunvextirÁ ensku: real interest rateVextir að frádreginni verðbólgu. Raunvextir sýna hvort sparnaður vex í raun að verðgildi eða rýrnar, þótt krónunum fjölgi.
- ReiknigetaÁ ensku: hashrateFjöldi ágiskana sem allar námuvinnslutölvur rafmyntanets gera á sekúndu, og mælikvarði á hve vel netið er varið gegn árásum.
- Rug pullSvik þar sem aðstandendur nýs tóka eða rafmyntaverkefnis safna fé frá kaupendum og hverfa síðan með það, svo tókinn verður verðlaus.
- Ryk og rykárásÁ ensku: dust and dusting attackRyk eru örsmáar upphæðir sem kostar meira að senda en þær eru virði. Í rykárás er slíkum upphæðum dreift á veskisföng til að rekja eigendur þeirra.
S
- SamstöðuaðferðÁ ensku: consensus mechanismReglurnar sem gera þúsundum tölva kleift að koma sér saman um eina útgáfu af bálkakeðjunni án þess að treysta neinum einum aðila.
- Satoshi (sats)Á ensku: satoshiMinnsta eining bitcoin: eitt satoshi er hundraðmilljónasti hluti úr einu bitcoin, eða 0,00000001 bitcoin.
- Satoshi NakamotoDulnefni höfundar Bitcoin, sem birti hvítbók sína árið 2008, kom netinu af stað árið 2009 og hvarf af sjónarsviðinu skömmu síðar.
- SeðlabankiÁ ensku: central bankBanki sem gefur út gjaldmiðil lands, ákveður vexti og gætir stöðugleika í fjármálakerfinu. Á Íslandi er það Seðlabanki Íslands.
- SegWit og TaprootÁ ensku: SegWit and TaprootTvær uppfærslur á Bitcoin, frá 2017 og 2021, sem lækkuðu færslugjöld, bættu persónuvernd og færðu notendum veskisföng sem byrja á bc1.
- SeljanleikiÁ ensku: liquidityHve auðvelt er að kaupa eða selja eign fljótt á sanngjörnu verði, án þess að viðskiptin hreyfi verðið mikið.
- ShardingLeið til að auka afköst bálkakeðju með því að skipta netinu í hluta sem vinna úr færslum samtímis. NEAR notar sharding.
- Shiba Inu (SHIB)Á ensku: Shiba InuTóki á Ethereum-netinu frá árinu 2020 sem telst til memecoins og er nefndur eftir sömu hundategund og prýðir merki Dogecoin.
- SIM-skiptiÁ ensku: SIM swapÞegar svikahrappur lætur flytja símanúmerið þitt yfir á nýtt SIM-kort til að fá SMS-kóðana þína og komast inn á reikningana þína.
- Sjálfvirkur viðskiptavaki (AMM)Á ensku: automated market maker (AMM)Snjallsamningur sem verðleggur tóka í dreifstýrðri kauphöll með fastri formúlu, út frá því hve mikið er af hvorum tóka í sjóðnum.
- SkattframtalÁ ensku: tax returnÁrleg skýrsla til Skattsins um tekjur síðasta árs og eignir og skuldir í árslok. Rafmynt þarf að telja fram, líka þótt ekkert hafi verið selt.
- SkortsalaÁ ensku: short sellingAð selja eign sem þú átt ekki, í von um að kaupa hana aftur á lægra verði. Skortsali hagnast ef verðið lækkar.
- SkuldabréfÁ ensku: bondsLán sem útgefandi, til dæmis ríki eða fyrirtæki, tekur hjá kaupanda bréfsins. Útgefandinn lofar að greiða vexti og endurgreiða höfuðstólinn á gjalddaga.
- SkuldsetningÁ ensku: leverageAð eiga viðskipti með lánsfé, sem margfaldar bæði hagnað og tap og getur þurrkað út allt framlagið á skömmum tíma.
- SlashingRefsing á netum sem nota proof of stake. Staðfestingaraðili sem brýtur reglurnar missir hluta af veðinu sínu og er vikið af netinu.
- SnjallsamningurÁ ensku: smart contractForrit á bálkakeðju sem keyrir sjálfkrafa þegar tiltekin skilyrði eru uppfyllt og gerir nákvæmlega það sem það var forritað til að gera.
- Social engineeringÞegar svikahrappar blekkja fólk, frekar en að brjótast inn í tölvukerfi, til að fá það til að gefa upp upplýsingar eða senda peninga.
- Solana (SOL)Á ensku: SolanaBálkakeðja sem er hönnuð fyrir hraðar og ódýrar færslur. SOL er rafmynt netsins og er notuð í færslugjöld og staking.
- SpilliforritÁ ensku: malwareForrit sem er gert til að skaða tækið þitt eða stela af þér, til dæmis lykilorðum, endurheimtarorðum eða rafmynt.
- StaðfestingÁ ensku: confirmationMælikvarði á hve örugglega færsla er skráð: hún fær eina staðfestingu þegar hún fer í bálk og eina til viðbótar með hverjum nýjum bálki.
- Staðfesting á eignaforðaÁ ensku: proof of reservesAðferð sem rafmyntaþjónusta notar til að sýna að hún eigi rafmyntina sem viðskiptavinir eiga inni hjá henni. Hún sýnir stöðuna á einum degi.
- StaðfestingaraðiliÁ ensku: validatorÞátttakandi á neti sem notar proof of stake og leggur eigin rafmynt að veði til að búa til og staðfesta bálka gegn umbun.
- Stafrænn seðlabankagjaldmiðill (CBDC)Á ensku: central bank digital currency (CBDC)Stafrænn gjaldmiðill, jafngildur seðlum og mynt, sem seðlabanki gefur sjálfur út.
- StakingAð leggja rafmynt að veði á neti sem notar proof of stake, til að taka þátt í að staðfesta færslur gegn umbun í sömu rafmynt.
- Staking poolHópur eigenda sem sameinar rafmynt sína til að taka þátt í staking. Rekstraraðili sér um tæknina og umbunin skiptist eftir hlut hvers og eins.
- StjórnunartókiÁ ensku: governance tokenTóki sem veitir atkvæðisrétt um reglur og sjóði DeFi-þjónustu. Hann er ekki hlutabréf og veitir hvorki eignarhlut né rétt til arðs.
- StofnverðÁ ensku: cost basisÞað sem eign kostaði þig, kaupverðið að viðbættri þóknun. Söluhagnaður er mismunurinn á söluverði og stofnverði.
- StundarviðskiptiÁ ensku: spot tradingViðskipti þar sem eignin skiptir strax um hendur á markaðsverði. Andstæðan eru afleiður, samningar sem fylgja verði eignar án þess að hún skipti um hendur.
- StýrivextirÁ ensku: policy rateVextir Seðlabankans sem aðrir vextir í landinu taka mið af. Seðlabankinn kallar þá meginvexti og breytir þeim til að halda verðbólgu í skefjum.
- StöðugleikamyntÁ ensku: stablecoinRafmynt sem er hönnuð til að halda stöðugu verði, oftast með því að fylgja gengi Bandaríkjadals eða annars gjaldmiðils.
- Sui (SUI)Á ensku: SuiBálkakeðja sem geymir allt sem sérstaka hluti, svo margar færslur geta keyrt samtímis. SUI er rafmynt netsins.
- SveiflurÁ ensku: volatilityMælikvarði á hve mikið og hve hratt verð eignar hækkar og lækkar.
- SvikamyllaÁ ensku: Ponzi schemeFjársvik þar sem eldri fjárfestum er greidd ávöxtun með peningum nýrra fjárfesta, en engin raunveruleg starfsemi skilar hagnaði.
- SýndareignÁ ensku: crypto-assetLagahugtak yfir rafmyntir og tóka: stafræn framsetning á virði eða réttindum sem má millifæra og varðveita með bálkakeðjutækni.
- Sögulegt hámark (ATH)Á ensku: all-time high (ATH)Hæsta verð sem rafmynt eða önnur eign hefur nokkurn tíma náð.
- Sögulegt lágmark (ATL)Á ensku: all-time low (ATL)Lægsta verð sem rafmynt eða önnur eign hefur nokkurn tíma verið skráð á.
- SöluhagnaðurÁ ensku: capital gainsHagnaður af sölu eignar á hærra verði en hún kostaði þig; hjá einstaklingum er hagnaður af rafmynt skattlagður sem fjármagnstekjur.
T
- Táknvæðing (RWA)Á ensku: tokenisation (RWA)Þegar eign utan bálkakeðjunnar, til dæmis ríkisskuldabréf, gull eða fasteign, er gefin út sem tóki sem hægt er að eiga og senda á bálkakeðju.
- Tether (USDT)Stærsta stöðugleikamynt heims, sem á að jafngilda einum Bandaríkjadal. USDT hefur ekki leyfi samkvæmt MiCA og þjónustur í EES bjóða ekki viðskipti með hana.
- TilboðabókÁ ensku: order bookListi yfir öll opin kauptilboð og sölutilboð í tiltekna eign, raðað eftir verði. Viðskipti verða þegar tilboð mætast.
- Total value locked (TVL)Heildarvirði rafmynta sem notendur hafa lagt inn í snjallsamninga DeFi-þjónustu. Algengur mælikvarði á stærð hennar.
- TókenomíkÁ ensku: tokenomicsReglurnar um framboð, útgáfu og dreifingu rafmyntar eða tóka, og til hvers hann er notaður.
- TókiÁ ensku: tokenStafræn eign sem er búin til með snjallsamningi á bálkakeðju annarrar rafmyntar, í stað þess að hafa eigin bálkakeðju.
- Trygging (margin)Á ensku: marginFé sem þú leggur fram til að opna skuldsetta stöðu. Ef tapið gengur á trygginguna niður að lágmarki er stöðunni lokað eða kallað eftir meira fé.
- TvíeyðslaÁ ensku: double spendingÞegar sömu stafrænu peningunum er eytt tvisvar; vandinn sem Bitcoin leysti fyrst allra kerfa án banka eða annars milliliðar.
- Tvíþætt auðkenningÁ ensku: two-factor authentication (2FA)Innskráning sem krefst tveggja ólíkra sannana á því hver þú ert, til dæmis lykilorðs og kóða úr appi, svo stolið lykilorð dugar ekki eitt og sér.
- TætifallÁ ensku: hash functionStærðfræðiaðferð sem breytir gögnum af hvaða stærð sem er í stutt fingrafar af fastri lengd, svokallað tætigildi.
- TætigildiÁ ensku: hashStuttur stafastrengur, eins konar fingrafar, sem reiknaður er út frá gögnum og gjörbreytist ef gögnunum er breytt um einn staf.
U
- Undirnet (subnet)Á ensku: subnetSjálfstæður hluti af stærra neti með eigin reglur og verkefni. Í Bittensor er hvert undirnet markaður fyrir eina tegund gervigreindarvinnu.
- UpphafsbálkurÁ ensku: genesis blockFyrsti bálkurinn í bálkakeðju; upphafsbálkur Bitcoin varð til 3. janúar 2009 og geymir fyrirsögn úr breska dagblaðinu The Times.
- USDCStöðugleikamynt frá bandaríska fyrirtækinu Circle sem fylgir Bandaríkjadal, þannig að eitt USDC á alltaf að vera um eins dollara virði.
- UTXOÁ ensku: unspent transaction output (UTXO)Óeydd upphæð úr fyrri færslu; Bitcoin heldur utan um eign fólks sem safn slíkra upphæða, líkt og seðla í veski, en ekki sem eina innstæðu.
V
- VaxtavextirÁ ensku: compound interestVextir sem reiknast líka af áður áföllnum vöxtum. Upphæðin vex því hraðar og hraðar með tímanum, hvort sem um sparnað eða skuld er að ræða.
- VeðÁ ensku: collateralEign sem lögð er fram til tryggingar fyrir láni. Í DeFi þarf veðið yfirleitt að vera meira virði en lánið.
- Veðhlutfall (LTV)Á ensku: loan-to-value ratio (LTV)Hlutfall láns af verðmæti veðsins á bak við það. Hámarksveðhlutfall segir hve mikið má taka að láni á móti veðinu.
- VefveiðarÁ ensku: phishingSvik þar sem svikahrappar þykjast vera traust fyrirtæki eða stofnun til að fá þig til að gefa upp lykilorð, kortaupplýsingar eða endurheimtarorð.
- Verð við þvingaða söluÁ ensku: liquidation priceVerðið á rafmynt þar sem veð er selt sjálfkrafa eða skuldsettri stöðu lokað. Því nær núverandi verði, því meiri er áhættan.
- VerðbilÁ ensku: spreadMunurinn á kaupverði og söluverði sömu eignar á sama tíma, oft notaður sem gjald í viðskiptum með rafmyntir.
- VerðbólgaÁ ensku: inflationAlmenn hækkun verðlags yfir tíma, sem þýðir að hver króna kaupir minna en áður.
- VerðmætageymslaÁ ensku: store of valueEign sem heldur kaupmætti sínum yfir lengri tíma, svo hægt sé að geyma hana og nota síðar, eins og gull hefur gert í aldanna rás.
- VerðskriðÁ ensku: slippageMunurinn á verðinu sem þú áttir von á og verðinu sem viðskiptin fóru í raun fram á.
- VerðtryggingÁ ensku: indexationÞegar höfuðstóll láns eða innláns fylgir vísitölu neysluverðs. Verðtrygging ver sparifé gegn verðbólgu en lætur skuldir hækka með verðlaginu.
- VeskisfangÁ ensku: wallet addressRuna af bókstöfum og tölustöfum sem þú gefur upp til að taka á móti rafmynt, svipað og reikningsnúmer í banka.
- VeskjatæmirÁ ensku: wallet drainerSvikaforrit á falskri vefsíðu sem platar þig til að samþykkja færslu eða heimild sem tæmir rafmyntaveskið þitt.
- VextirÁ ensku: interestGjaldið sem lántaki greiðir fyrir að fá peninga lánaða og það sem sparifjáreigandi fær fyrir að lána þá. Yfirleitt gefnir upp sem hlutfall á ári.
- VéfréttÁ ensku: oracleÞjónusta sem færir upplýsingar utan bálkakeðjunnar, til dæmis gengi eða veðurgögn, inn í snjallsamninga.
- VélbúnaðarveskiÁ ensku: hardware walletLítið tæki sem geymir einkalykla án nettengingar og undirritar færslur inni í tækinu, svo lyklarnir fara aldrei yfir í tölvuna eða símann.
- ViðskiptamagnÁ ensku: trading volumeHeildarvirði allra viðskipta með tiltekna rafmynt á ákveðnu tímabili, oftast síðasta sólarhring.
- Vísitala neysluverðsÁ ensku: consumer price index (CPI)Mælikvarði Hagstofu Íslands á verð vöru og þjónustu sem heimilin kaupa. Hún mælir verðbólgu og er grunnur verðtryggingar.
- VörsluaðiliÁ ensku: custodianFyrirtæki sem geymir rafmynt og lyklana að henni fyrir hönd viðskiptavina, til dæmis rafmyntamiðlun með starfsleyfi.
- VörsluveskiÁ ensku: custodial walletRafmyntaveski þar sem fyrirtæki geymir einkalyklana fyrir þig, svo þú þarft ekki að passa lykla eða endurheimtarorð.
W
X
Y
Þ
#
Ritstjórn Myntkaupa skrifar allt efni Rafmyntaskólans og yfirfer það reglulega. Efnið er til fræðslu og er ekki fjárfestingarráðgjöf. Ritstjórnarstefna.