Rafmyntir og erfðir

Af hverju glatast rafmynt svo auðveldlega?

Bankainnstæða hverfur ekki þótt eigandinn falli frá. Bankinn veit hver á reikninginn og greiðir út þegar skiptum er lokið. Öðru máli gegnir um rafmynt í eigin vörslu. Sá sem hefur einkalykilinnEinkalykillLeynileg tala sem sannar að þú eigir rafmyntina í veskinu þínu. Sá sem hefur einkalykilinn ræður yfir rafmyntinni. ræður yfir rafmyntinni og enginn getur búið til nýjan lykil að sama veski.

Þrennt getur farið úrskeiðis:

• Enginn veit að rafmyntin er til. Ekkert yfirlit um hana berst í pósti, eins og gerist með bankareikninga.
• Enginn kemst í lyklana. Erfingjar vita af veskinu en finna ekki endurheimtarorðinEndurheimtarorðRöð 12 eða 24 orða sem allir lyklar veskisins eru reiknaðir út frá, svo hver sem hefur orðin getur endurheimt veskið og tekið rafmyntina. (e. seed phrase) eða vita ekki hvernig á að nota þau.
• Röngum aðila er treyst. Erfingjar sem þekkja lítið til rafmynta geta orðið auðveld bráð svikahrappa sem bjóða fram „aðstoð“ og biðja um endurheimtarorðin.

Þegar rafmynt er hjá vörsluaðilaVörsluaðiliFyrirtæki sem geymir rafmynt og lyklana að henni fyrir hönd viðskiptavina, til dæmis rafmyntamiðlun með starfsleyfi., eins og rafmyntamiðlunRafmyntamiðlunFyrirtæki eða vettvangur þar sem þú kaupir, selur og skiptir rafmyntum, til dæmis fyrir krónur., er staðan önnur. Þá er til reikningur á nafni eigandans, rétt eins og í banka, og erfingjar geta sótt eignina með réttum gögnum. Það hjálpar þó lítið ef enginn veit að reikningurinn er til. Munurinn á þessu tvennu er útskýrður í greininni Vörsluþjónusta eða eigið veski?

Ef þú átt rafmynt: svona gengur þú frá málum

Haltu skrá yfir eignirnar

Skráðu hvaða rafmynt þú átt og hvar: hjá hvaða þjónustu, í hvaða rafmyntaveskiRafmyntaveskiForrit eða tæki sem geymir lyklana að rafmyntinni þinni, svo þú getir tekið á móti henni, haldið utan um hana og sent hana. og hvort þú notir vélbúnaðarveskiVélbúnaðarveskiLítið tæki sem geymir einkalykla án nettengingar og undirritar færslur inni í tækinu, svo lyklarnir fara aldrei yfir í tölvuna eða símann.. Skráin á ekki að innihalda lyklana sjálfa, bara upplýsingar um að eignirnar séu til og hvar þær eru. Uppfærðu hana þegar eitthvað breytist.

Ekki skrifa endurheimtarorðin í erfðaskrána

Erfðaskrá er ekki leyniskjal. Hún er oft vottuð hjá sýslumanni, sem geymir eitt eintak, og eftir andlát getur hún farið um margar hendur. Endurheimtarorð sem standa í erfðaskrá eru því ekki lengur leyndarmál, og hver sem les þau getur tæmt veskið.

Í erfðaskránni getur hins vegar staðið að rafmynt sé til, hver eigi að fá hana og hvar leiðbeiningarnar séu geymdar.

Skildu eftir öruggar leiðbeiningar

Skrifaðu leiðbeiningar sem einhver án sérþekkingar getur fylgt: hvaða veski þú notar, hvar endurheimtarorðin eru geymd, hvort til sé aukalykilorð (e. passphrase) og hvernig á að endurheimta veskið. Geymdu leiðbeiningarnar á öðrum stað en orðin sjálf, til dæmis þannig:

• endurheimtarorðin í lokuðu umslagi í peningaskáp eða hjá lögmanni
• leiðbeiningarnar hjá traustum aðila, án orðanna

Prófaðu að endurheimta veskið með orðunum svo þú vitir að þau virki. Ef upphæðirnar eru háar er hægt að dreifa áhættunni með fjölundirskriftFjölundirskrift (multisig)Uppsetning á rafmyntaveski þar sem undirskrift með fleiri en einum lykli þarf til að senda rafmynt, til dæmis tveimur af þremur., þar sem fleiri en einn lykil þarf til að færa rafmyntina. Það krefst þó þekkingar og getur gert erfingjum erfiðara fyrir ef leiðbeiningarnar eru óljósar. Lestu meira um einkalykla og endurheimtarorð.

Veldu traustan aðila

Gott er að einhver sem þú treystir viti að rafmyntin er til og hvar leiðbeiningarnar eru. Viðkomandi þarf ekki aðgang að orðunum sjálfum meðan þú lifir. Ef erfingjarnir þekkja lítið til rafmynta getur verið gott að nefna einhvern sem kann til verka og getur aðstoðað þá.

Leitaðu ráða hjá lögmanni

Erfðamál geta verið flókin, sérstaklega ef þú vilt ráðstafa eignum með erfðaskrá. Sýslumenn semja ekki erfðaskrár, og á Ísland.is er mælt með aðstoð lögmanns. Lögmaður getur líka geymt leiðbeiningar og séð til þess að þær komist til skila.

Ef rafmyntin er hjá vörsluaðila nægir yfirleitt að erfingjar viti hvar hún er. Ekki gefa þeim upp innskráningarupplýsingar eða PIN-númer. Aðgangurinn er persónulegur og vörsluaðilinn þarf hvort sem er formleg gögn frá erfingjunum.

Hvað eiga erfingjar að gera?

Tryggðu það sem til er

Taktu saman síma, tölvur, vélbúnaðarveski og pappíra og geymdu þau á öruggum stað. Ekki slá endurheimtarorð inn á vefsíður og ekki gefa þau neinum sem býðst til að aðstoða. Engin heiðarleg þjónusta biður um endurheimtarorð.

Leitaðu að vísbendingum

Vísbendingar um rafmynt geta leynst víða:

• öpp í síma eða tölvu, til dæmis veski eða app frá rafmyntamiðlun
• tölvupóstar frá rafmyntaþjónustum, til dæmis staðfestingar á kaupum
• millifærslur til rafmyntaþjónusta á bankayfirlitum
• lítil tæki sem líkjast USB-lyklum, sem geta verið vélbúnaðarveski
• blað með 12 eða 24 orðum

Síðasta skattframtal hins látna getur líka hjálpað. Þar koma fram eignir og skuldir og rafmynt á að telja fram eins og aðrar eignir.

Fylgdu skiptaferlinu

Rafmynt er hluti af dánarbúinu eins og aðrar eignir. Innan fjögurra mánaða frá andláti þurfa erfingjar að taka afstöðu til þess hvernig skiptunum skuli háttað. Helstu leiðirnar eru:

• Seta í óskiptu búi. Eftirlifandi maki getur sótt um leyfi til að sitja í óskiptu búi og ber þá persónulega ábyrgð á skuldum hins látna.
• Einkaskipti. Erfingjar fá leyfi til einkaskipta hjá sýslumanni og skipta búinu sjálfir. Með leyfinu taka erfingjar ábyrgð á öllum eignum og skuldum hins látna.
• Opinber skipti. Héraðsdómur skipar skiptastjóra sem annast skiptin. Þessi leið er farin þegar skilyrði fyrir öðrum leiðum eru ekki fyrir hendi eða þegar erfingi óskar eftir henni.
• Eignalaust dánarbú. Ef eignir búsins duga ekki fyrir útfararkostnaði er hægt að ljúka því sem eignalausu búi.

Í umsókn um leyfi til einkaskipta þarf að telja upp allar eignir og skuldir á dánardegi, og rafmynt er þar engin undantekning. Erfðafjárskattur er svo reiknaður út frá verðmæti eignanna á dánardegi. Verð rafmynta sveiflast, svo gott er að skrá strax hvert verðmætið var á dánardegi.

Áður en leyfi til einkaskipta er gefið út mega erfingjar ekki ráðstafa eignum búsins, en þeir eiga að gæta þeirra. Ef þú kemst í veski hins látna skaltu gæta aðgangsins vel en hvorki selja né færa rafmyntina fyrr en leyfið liggur fyrir. Ef þú óttast að aðrir komist í veskið skaltu ræða við sýslumann eða lögmann um næstu skref.

Rafmynt hjá vörsluaðila

Þegar rafmynt er hjá vörsluaðila hafa erfingjar samband við hann og sýna fram á heimild sína. Hjá Myntkaupum er ferlið þetta:

1. Erfingjar hafa samband við Myntkaup með tölvupósti á myntkaup@myntkaup.is eða í gegnum samskiptaformið.
2. Aðilinn sem hefur heimild til að ganga frá dánarbúinu leggur fram skjal frá sýslumanni. Skjalið sýnir leyfi til einkaskipta og að viðkomandi hafi þessa heimild.
3. Hægt er að velja um að eignirnar séu seldar og andvirðið greitt í krónum inn á bankareikning dánarbúsins, eða að þær séu fluttar.
4. Þetta tekur yfirleitt nokkra daga.

Ef búinu er skipt með öðrum hætti er best að hafa samband og spyrja hvaða gögn þurfi. Hjá erlendum þjónustum getur ferlið tekið lengri tíma, til dæmis ef þýða þarf skjöl.

Lokaorð

Rafmynt erfist eins og aðrar eignir, en aðeins ef einhver veit af henni og kemst í hana. Skrá yfir eignirnar, öruggar leiðbeiningar og traustur aðili skipta sköpum, og endurheimtarorðin eiga aldrei heima í erfðaskránni.

Ef þú ert erfingi skaltu fara þér hægt, treysta engum sem biður um endurheimtarorð og fylgja venjulegu skiptaferli hjá sýslumanni.