Vísitala neysluverðs (e. consumer price index, CPI) er mælikvarði á verðlag á Íslandi. Hagstofa Íslands reiknar hana í hverjum mánuði út frá verði á vörum og þjónustu sem heimilin kaupa, svo sem mat, húsnæði, eldsneyti, fatnaði og afþreyingu. Breytingin á vísitölunni er sú verðbólgaVerðbólgaAlmenn hækkun verðlags yfir tíma, sem þýðir að hver króna kaupir minna en áður. sem talað er um í fréttum.
Hvernig er hún reiknuð?
Hagstofan fylgist með verði á miklum fjölda vara og þjónustuliða. Hver liður vegur eftir því hve stórum hluta útgjalda sinna heimilin verja í hann, og vogirnar eru uppfærðar árlega út frá rannsókn Hagstofunnar á útgjöldum heimilanna.
Vísitalan var sett á 100 í maí 1988. Í október 2026 stóð hún í 700,4 stigum, sem þýðir að verðlag hefur rúmlega sjöfaldast frá þeim tíma. Síðustu tólf mánuði á undan hafði hún hækkað um 5,9%.
Húsnæðiskostnaður er stór hluti vísitölunnar. Kostnaður þeirra sem búa í eigin húsnæði er metinn eins og þeir greiddu sjálfum sér leigu, og frá júní 2024 byggist matið á leiguverði sambærilegs húsnæðis. Hagstofan birtir líka vísitölu án húsnæðis.
Til hvers er hún notuð?
- Til að mæla verðbólgu. Seðlabankinn miðar 2,5% verðbólgumarkmið sitt við vísitölu neysluverðs.
- Til verðtryggingar. Höfuðstóll verðtryggðraVerðtryggingÞegar höfuðstóll láns eða innláns fylgir vísitölu neysluverðs. Verðtrygging ver sparifé gegn verðbólgu en lætur skuldir hækka með verðlaginu. lána og innlána fylgir vísitölunni, samkvæmt lögum nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu.
- Til að bera saman verð yfir tíma. Með vísitölunni má reikna hvað krónuupphæð frá fyrri tíð jafngildir í dag, og hvort kaupmátturKaupmátturHve mikið af vörum og þjónustu peningar geta keypt. Kaupmáttur minnkar þegar verðlag hækkar hraðar en laun eða sparnaður. hafi aukist eða minnkað.
Það sem gott er að vita
Vísitalan lýsir meðalheimili. Verðbólgan sem þú finnur fyrir getur verið önnur, eftir því hvort þú leigir eða átt húsnæði, ekur bíl eða átt börn. Vísitalan mælir heldur ekki verð eigna eins og hlutabréfa eða rafmynta, aðeins það sem heimili kaupa til neyslu.
Ritstjórn Myntkaupa skrifar allt efni Rafmyntaskólans og yfirfer það reglulega. Efnið er til fræðslu og er ekki fjárfestingarráðgjöf. Ritstjórnarstefna. Uppfært 2. nóvember 2026.