Tætifall (e. hash function) er stærðfræðiaðferð sem tekur við gögnum af hvaða stærð sem er og skilar stuttum streng af fastri lengd. Útkoman kallast tætigildiTætigildiStuttur stafastrengur, eins konar fingrafar, sem reiknaður er út frá gögnum og gjörbreytist ef gögnunum er breytt um einn staf.. Tætifallið er því vélin og tætigildið það sem úr henni kemur.
Nafnið minnir á pappírstætara: það sem fer í gegn verður ekki sett saman aftur. Munurinn er sá að tætifall skilar alltaf nákvæmlega sömu útkomu fyrir sömu gögn.
Hvað einkennir gott tætifall?
- Sömu gögn, sama útkoma. Allir sem reikna tætigildi sömu gagna fá sama svar.
- Föst lengd. Eitt orð og heil bók gefa jafn langt tætigildi.
- Aðeins í aðra áttina. Ekki er hægt að reikna gögnin til baka út frá tætigildinu.
- Engir árekstrar. Í reynd á enginn að geta fundið tvenn ólík gögn sem gefa sama tætigildi.
- Lítil breyting, gjörólík útkoma. Einn nýr stafur breytir öllu tætigildinu.
SHA-256 í Bitcoin
Bitcoin notar tætifallið SHA-256. Talan í nafninu vísar til þess að útkoman er 256 bitar, sem skrifast sem 64 stafir. Möguleg tætigildi eru svo mörg að fjöldi þeirra er 78 stafa tala. Líkurnar á að tvenn gögn rekist á fyrir tilviljun eru því hverfandi.
SHA-256 kemur víða við sögu í Bitcoin:
- Í námuvinnsluNámuvinnslaFerlið þar sem tölvur keppast við að leysa reikningsþraut til að bæta næsta bálki við bálkakeðjuna og fá ný bitcoin og færslugjöld að launum. reikna vélarnar tætigildi bálks aftur og aftur þar til eitt þeirra lendir undir marki netsins. Þetta er kjarninn í aðferðinni proof of workProof of workSamstöðuaðferð þar sem rétturinn til að bæta næsta bálki við bálkakeðjuna fellur í hlut þess sem fyrstur leysir erfiða reikningsþraut..
- Hver færsla fær færsluauðkenniFærsluauðkenni (TXID)Einstakt auðkenni hverrar færslu, löng runa af bókstöfum og tölustöfum sem hver sem er getur flett upp í bálkakönnuði., sem er tætigildi færslunnar sjálfrar.
- Bálkar tengjast saman, því hver bálkur geymir tætigildi bálksins á undan.
Í þessum tilvikum reiknar Bitcoin raunar SHA-256 tvisvar í röð. Ethereum notar annað tætifall, Keccak-256.
Hvað er gott að vita?
Tætifall er ekki dulkóðun. Dulkóðuð gögn má opna aftur með réttum lykli, en úr tætigildi er ekki hægt að endurheimta neitt. Tætiföll eru samt hluti af dulritunDulritunStærðfræðilegar aðferðir sem vernda upplýsingar og sanna hver sendi þær, og eru undirstaðan að öryggi rafmynta. og eru notuð víða utan rafmynta, til dæmis til að ganga úr skugga um að skrá sem þú sækir sé óskemmd og óbreytt.
Ritstjórn Myntkaupa skrifar allt efni Rafmyntaskólans og yfirfer það reglulega. Efnið er til fræðslu og er ekki fjárfestingarráðgjöf. Ritstjórnarstefna. Uppfært 18. október 2026.