Í stuttu máli
- Stöðugleikamynt er rafmynt sem er hönnuð til að halda stöðugu verði, oftast einum Bandaríkjadal fyrir hverja mynt.
- Flestar stöðugleikamyntir eru tryggðar með eignum eins og reiðufé og ríkisskuldabréfum. USDT og USDC eru þær stærstu (í október 2026).
- Stöðugleikamynt getur misst tenginguna við dalinn, eins og gerðist þegar TerraUSD hrundi árið 2022, svo það skiptir máli hver gefur hana út og hvað stendur á bak við hana.
- Innan EES teljast stöðugleikamyntir sem fylgja einum gjaldmiðli rafeyristókar samkvæmt MiCA, og útgefandinn verður að hafa starfsleyfi.
Efnisyfirlit
Stöðugleikamynt (e. stablecoin) er rafmynt sem er hönnuð til að halda stöðugu verði, oftast einum Bandaríkjadal fyrir hverja mynt. Verðið er tengt við gjaldmiðil eða aðra eign, yfirleitt með því að útgefandinn eigi dollara eða ríkisskuldabréf á móti hverri mynt í umferð.
Stöðugleikamyntir eru mikið notaðar í viðskiptum með rafmyntir og til að senda dollara á milli landa. Hér förum við yfir hvernig þær virka, hvaða áhætta fylgir þeim og hvernig evrópskar reglur taka á þeim.
Af hverju eru stöðugleikamyntir til?
Verð flestra rafmyntaRafmyntStafrænn gjaldmiðill sem byggir á dulritun og er skráður í sameiginlega færsluskrá, án þess að banki eða ríki gefi hann út eða stjórni honum. sveiflastSveiflurMælikvarði á hve mikið og hve hratt verð eignar hækkar og lækkar. mikið. Það er óhentugt ef þú vilt greiða fyrir eitthvað, geyma fé á milli viðskipta eða gera samning sem gildir í mánuð.
Stöðugleikamyntir leysa þetta með því að fylgja gengi venjulegs gjaldmiðils, fiat-gjaldmiðilsFiat-gjaldmiðillGjaldmiðill frá ríki eða seðlabanka, eins og íslenska krónan, sem byggir verðgildi sitt á lögum og trausti en ekki á gulli. eins og Bandaríkjadals eða evru. Þær eru eins konar stafrænir dollarar sem hægt er að senda á bálkakeðjuBálkakeðjaOpin færsluskrá þar sem færslur eru geymdar í bálkum og hver bálkur vísar í þann á undan, svo ekki er hægt að breyta eldri færslum án þess að það sjáist., hvert sem er og á öllum tímum sólarhringsins. Heildarvirði þeirra nemur hundruðum milljarða Bandaríkjadala.
Hvernig haldast þær stöðugar?
Stöðugleikamyntum er yfirleitt skipt í þrjá flokka eftir því hvað heldur verðinu stöðugu.
Tryggðar með gjaldmiðli
Útgefandinn tekur við dollurum og gefur út jafn margar myntir. Á móti hverri mynt á hann eignir, til dæmis reiðufé í banka og skammtímaskuldabréf bandaríska ríkisins. Hægt á að vera að skila myntinni og fá dollara til baka.
Þetta virkar svolítið eins og inneignarnóta. Nótan er jafn mikils virði og loforð verslunarinnar um að taka við henni, og stöðugleikamynt er jafn traust og útgefandinn og eignirnar á bak við hana. USDC og USDT eru í þessum flokki.
Tryggðar með rafmyntum
Hér eru aðrar rafmyntir, til dæmis ether, settar að veði í snjallsamningiSnjallsamningurForrit á bálkakeðju sem keyrir sjálfkrafa þegar tiltekin skilyrði eru uppfyllt og gerir nákvæmlega það sem það var forritað til að gera.. Vegna þess að verð þeirra sveiflast þarf veðið að vera meira virði en myntirnar sem eru gefnar út. Til dæmis geta legið 150 dollarar í ether að baki 100 dollurum í stöðugleikamynt. Ef verð veðsins fellur of mikið selur snjallsamningurinn það sjálfkrafa. DAI og arftaki þess, USDS, eru dæmi um slíkar myntir.
Reikniritsstýrðar
Reikniritsstýrðar stöðugleikamyntir reyna að halda verðinu stöðugu með reikniriti sem eykur eða minnkar framboðið, oft með hjálp systurmyntar. Á bak við þær eru litlar sem engar eignir. Þessi tegund hefur reynst sú ótraustasta, eins og hrun TerraUSD sýndi.
USDT og USDC
USDT (Tether) var stærsta stöðugleikamyntin í október 2026. Árið 2021 sektaði bandaríska eftirlitsstofnunin CFTC útgefandann, Tether, um 41 milljón dala. Ástæðan var að Tether hafði á árunum 2016 til 2019 ranglega haldið því fram að USDT væri að fullu tryggt með dollurum. Tether er ekki á skrá Evrópsku verðbréfamarkaðseftirlitsstofnunarinnar (ESMA) yfir útgefendur rafeyristóka samkvæmt MiCA.
USDCUSDCStöðugleikamynt frá bandaríska fyrirtækinu Circle sem fylgir Bandaríkjadal, þannig að eitt USDC á alltaf að vera um eins dollara virði. (USD Coin) var sú næststærsta. Bandaríska fyrirtækið Circle gefur hana út. Eignirnar á bak við USDC eru að mestu í peningamarkaðssjóði sem fjárfestir í skammtímaskuldabréfum bandaríska ríkisins, auk reiðufjár í stórum bönkum. Í Evrópu gefur dótturfélag Circle í Frakklandi USDC út. Það er með starfsleyfi sem rafeyrisfyrirtæki og hefur gefið USDC út samkvæmt MiCA frá 1. júlí 2024. Lestu meira í greininni Hvað er USDC?
Hver er áhættan?
Tengingin getur rofnað
Ef fólk fer að efast um eignirnar á bak við stöðugleikamynt getur verðið fallið undir einn dollara. Þetta kallast á ensku depeg. Í mars 2023 féll bandaríski bankinn Silicon Valley Bank, og þar lágu 3,3 milljarðar dala af eignum USDC, um 8% af heildinni. Verð USDC fór niður í 86 sent áður en það jafnaði sig, eftir að bandarísk stjórnvöld tryggðu innstæður í bankanum.
Hrun TerraUSD árið 2022
TerraUSD (UST) var reikniritsstýrð stöðugleikamynt sem átti að halda verðgildi sínu í gegnum systurmyntina LUNA. Í tengslum við hana var boðið upp á allt að 20% vexti. Í maí 2022 missti UST tenginguna við dalinn, og á nokkrum dögum féll verð bæði UST og LUNA nánast niður í ekkert. Samkvæmt bandaríska verðbréfaeftirlitinu SEC hurfu um 40 milljarðar dala af markaðsvirði. Do Kwon, annar stofnenda fyrirtækisins Terraform Labs sem stóð að TerraUSD, var dæmdur í 15 ára fangelsi í Bandaríkjunum í desember 2025.
Lærdómurinn er skýr. Há ávöxtun og loforð um stöðugleika án raunverulegra eigna að baki eru hættumerki.
Útgefandinn og reglur
Stöðugleikamynt er aldrei traustari en fyrirtækið sem gefur hana út. Ef eignirnar eru ekki til staðar, eða útgefandinn lendir í vanda, getur myntin misst verðgildi sitt. Útgefendur USDC og USDT geta líka fryst myntir á tilteknum veskisföngumVeskisfangRuna af bókstöfum og tölustöfum sem þú gefur upp til að taka á móti rafmynt, svipað og reikningsnúmer í banka., til dæmis að kröfu yfirvalda. Reglur um stöðugleikamyntir eru enn að mótast, bæði í Evrópu og í Bandaríkjunum, þar sem sérstök lög um þær voru samþykkt í júlí 2025.
Gengisáhætta
Stöðugleikamynt sem fylgir dollaranum er stöðug í dollurum, ekki í krónum. Ef gengi dalsins gagnvart krónunni lækkar, lækkar virði myntarinnar í krónum líka.
Hvernig tekur MiCA á stöðugleikamyntum?
Evrópska reglugerðin MiCAMiCAReglugerð ESB um markaði fyrir sýndareignir, sem gildir á Íslandi frá 1. janúar 2026 og setur sömu reglur um rafmyntaþjónustu um allt EES. gildir á Íslandi samkvæmt lögum nr. 101/2025 um markaði fyrir sýndareignir, sem tóku gildi 1. janúar 2026. Innan ESB hafa reglur hennar um stöðugleikamyntir gilt frá 30. júní 2024. MiCA skiptir stöðugleikamyntum í tvo flokka:
- RafeyristókarRafeyristóki (EMT)Stöðugleikamynt sem fylgir einum opinberum gjaldmiðli, til dæmis dal eða evru. Samkvæmt MiCA mega aðeins bankar og rafeyrisfyrirtæki gefa hana út. (e. e-money tokens, EMT) fylgja einum opinberum gjaldmiðli, til dæmis Bandaríkjadal eða evru. USDC er rafeyristóki.
- Eignatengdir tókarEignatengdur tóki (ART)Sýndareign sem á að halda stöðugu virði með vísun í aðrar eignir eða blöndu þeirra, til dæmis nokkra gjaldmiðla, gull eða aðrar sýndareignir. (e. asset-referenced tokens, ART) fylgja öðrum eignum eða körfu eigna, til dæmis nokkrum gjaldmiðlum eða hrávöru.
Um rafeyristóka gilda strangar reglur:
- Aðeins bankar og rafeyrisfyrirtæki mega gefa þá út.
- Útgefandinn verður að gefa tókana út á nafnverði og innleysa þá hvenær sem er á nafnverði.
- Útgefandinn má ekki greiða vexti af tókunum.
- Að minnsta kosti 30% af fénu verða að liggja á innlánsreikningum í bönkum og afgangurinn í öruggum eignum í sama gjaldmiðli.
Myntir sem reyna að halda verðinu stöðugu eingöngu með reikniriti, án eigna að baki, njóta ekki þessarar verndar. ESMA hefur jafnframt lýst því yfir að þjónustuveitendur sýndareignaCASP (þjónustuveitandi sýndareigna)Fyrirtæki með starfsleyfi samkvæmt MiCA til að veita þjónustu með sýndareignir, til dæmis kaup, sölu, vörslu eða millifærslur. innan EES eigi ekki að bjóða þjónustu tengda stöðugleikamyntum sem uppfylla ekki MiCA. Lestu meira um MiCA.
USDC hjá Myntkaupum
USDC er grunngjaldmiðill reikninga hjá Myntkaupum. Þegar þú millifærir krónur af bankareikningi er þeim sjálfkrafa breytt í USDC á almennu sölugengi Arion banka fyrir Bandaríkjadal, án álags. Þú kaupir rafmyntir fyrir USDC, og þegar þú selur færðu USDC.
Þegar þú tekur út á íslenskan bankareikning er USDC breytt í krónur á almennu kaupgengi Arion banka, án álags, og fyrir hverja úttekt greiðir þú fast gjald, 7 USDC. Ekki er hægt að leggja inn eða taka út USDC á bálkakeðju hjá Myntkaupum. Lestu nánar um gjöldin á síðunni Kostnaður og í greininni Hvað kostar að kaupa rafmynt?
Hafðu í huga að á meðan þú geymir USDC breytist virði þess í krónum með gengi dalsins.
Algengar spurningar
Er stöðugleikamynt það sama og stafræn króna eða evra frá seðlabanka?
Nei. Stafrænn seðlabankagjaldmiðillStafrænn seðlabankagjaldmiðill (CBDC)Stafrænn gjaldmiðill, jafngildur seðlum og mynt, sem seðlabanki gefur sjálfur út. er gefinn út af seðlabanka. Stöðugleikamynt er gefin út af einkafyrirtæki. Innan EES þurfa útgefendur rafeyristóka starfsleyfi og varasjóð samkvæmt MiCA.
Fæ ég vexti af stöðugleikamyntum?
Samkvæmt MiCA er útgefendum rafeyristóka bannað að greiða vexti. Ef einhver býður háa ávöxtun af stöðugleikamyntum er féð yfirleitt lánað út eða notað í annað, með tilheyrandi áhættu. Í kringum TerraUSD var fólki lofað allt að 20% vöxtum áður en hún hrundi.
Eru til stöðugleikamyntir í evrum?
Já. Circle gefur til dæmis út EURC, sem fylgir evrunni og hefur heimild samkvæmt MiCA. Stöðugleikamyntir í evrum eru þó mun minni en þær sem fylgja dollaranum.
Lokaorð
Stöðugleikamyntir eru stafrænir dollarar eða evrur á bálkakeðju. Þær auðvelda viðskipti með rafmyntir og millifærslur á milli landa, og hversu traustar þær eru ræðst af eignunum og fyrirtækinu á bak við þær.
Kynntu þér hver gefur myntina út, hvaða eignir eru að baki og hvort hún hafi heimild samkvæmt MiCA. Mundu líka að stöðugleiki í dollurum er ekki stöðugleiki í krónum. Farðu yfir áhættuna áður en þú kaupir og lestu um grunnatriði rafmynta.
