Fiat-gjaldmiðill (e. fiat currency) er gjaldmiðill sem ríki eða seðlabanki gefur út án þess að hann sé tengdur gulli eða annarri eign. Íslenska krónan, evran og Bandaríkjadalur eru allt fiat-gjaldmiðlar. Verðgildi þeirra byggir á lögum, trausti og því að fólk og fyrirtæki taka við þeim sem greiðslu.
Orðið fiat er latneskt og þýðir „verði“, eins og í „verði ljós“. Peningarnir hafa gildi af því að ríkið ákveður að þeir séu gjaldmiðill landsins.
Frá gulli til fiat
Lengi vel var hægt að skipta mörgum gjaldmiðlum í gull á föstu gengi. Bandaríkin hættu að skipta dölum í gull fyrir aðra seðlabanka 15. ágúst 1971. Síðan þá hafa helstu gjaldmiðlar heims verið fiat-gjaldmiðlar.
Hér á landi gefur Seðlabanki Íslands út krónuna og fer með peningastefnuna. Kosturinn við fiat-gjaldmiðil er sveigjanleiki: seðlabankinn getur breytt vöxtum og brugðist við kreppum. Gallinn er að framboðið er ekki takmarkað og verðbólgaVerðbólgaAlmenn hækkun verðlags yfir tíma, sem þýðir að hver króna kaupir minna en áður. rýrir verðgildið með tímanum. Íslendingar þekkja þetta vel. Árið 1981 voru tvö núll tekin af krónunni, svo 100 gamlar krónur urðu að einni nýrri.
Fiat og rafmyntir
Bitcoin var meðal annars hugsað sem svar við þessu. HámarksframboðHámarksframboðMesti fjöldi eininga sem getur nokkurn tímann orðið til af tiltekinni rafmynt samkvæmt reglum hennar, til dæmis 21 milljón bitcoin. þess er 21 milljón og enginn seðlabanki stýrir því. Á móti kemur að verð bitcoin sveiflast miklu meira en verð krónunnar.
StöðugleikamyntirStöðugleikamyntRafmynt sem er hönnuð til að halda stöðugu verði, oftast með því að fylgja gengi Bandaríkjadals eða annars gjaldmiðils. eins og USDC eru hins vegar tengdar fiat-gjaldmiðli, í því tilviki Bandaríkjadal. Sumir seðlabankar skoða líka að gefa út eigin stafræna gjaldmiðla, svokallaða CBDCStafrænn seðlabankagjaldmiðill (CBDC)Stafrænn gjaldmiðill, jafngildur seðlum og mynt, sem seðlabanki gefur sjálfur út..
Ritstjórn Myntkaupa skrifar allt efni Rafmyntaskólans og yfirfer það reglulega. Efnið er til fræðslu og er ekki fjárfestingarráðgjöf. Ritstjórnarstefna. Uppfært 18. október 2026.