Seðlabanki (e. central bank) er stofnun sem gefur út gjaldmiðil lands og ber ábyrgð á peningastefnu þess. Hann er banki bankanna: almenningur á ekki viðskipti við hann, heldur bankar og ríkið. Á Íslandi er það Seðlabanki Íslands, sem tók til starfa 7. apríl 1961.
Hvað gerir Seðlabanki Íslands?
Um bankann gilda lög nr. 92/2019 um Seðlabanka Íslands. Meginmarkmið hans er stöðugt verðlag, og hann á líka að stuðla að fjármálastöðugleika. Helstu verkefnin eru:
- Útgáfa seðla og myntar. Seðlabankinn einn má gefa út seðla og mynt.
- Vextir. Peningastefnunefnd bankans ákveður stýrivextiStýrivextirVextir Seðlabankans sem aðrir vextir í landinu taka mið af. Seðlabankinn kallar þá meginvexti og breytir þeim til að halda verðbólgu í skefjum. til að halda verðbólguVerðbólgaAlmenn hækkun verðlags yfir tíma, sem þýðir að hver króna kaupir minna en áður. nálægt 2,5% markmiðinu.
- Fjármálaeftirlit. Frá 2020 hefur fjármálaeftirlit verið hluti af Seðlabankanum. Hann veitir meðal annars þjónustuveitendum sýndareigna starfsleyfi og hefur eftirlit með þeim.
- Gjaldeyrisforði. Bankinn á forða í erlendum gjaldmiðlum til að mæta áföllum.
- Lánveitandi til þrautavara. Í kreppu getur bankinn lánað bönkum fé til að koma í veg fyrir að þeir falli.
Seðlabankar og peningamagn
Seðlabankar hafa mikil áhrif á peningamagnPeningamagnHeildarmagn peninga í umferð í hagkerfinu, svo sem seðlar, mynt og innstæður í bönkum. Það er mælt í flokkum sem kallast M1, M2 og M3. í umferð. Það gera þeir einkum með vöxtum, en á krepputímum líka með því að kaupa skuldabréf í stórum stíl og búa þannig til nýja peninga. Seðlabankar Bandaríkjanna og Evrópu gerðu það eftir fjármálakreppuna 2008 og aftur í heimsfaraldrinum 2020.
Seðlabankar og bitcoin
Bitcoin var hannað sem peningakerfi án seðlabanka. Í upphafsbálki þess, frá 3. janúar 2009, er vísað í forsíðufrétt breska blaðsins The Times um að fjármálaráðherra Bretlands væri á barmi þess að bjarga bönkunum öðru sinni. Framboð bitcoin fylgir föstum reglum og enginn getur aukið það með ákvörðun.
Gagnrýnendur og seðlabankar benda á að seðlabanki geti brugðist við kreppum, til dæmis með því að lækka vexti og lána bönkum, en framboð bitcoin bregst ekki við neinu. Stuðningsmenn bitcoin svara því að einmitt það sé helsti kostur þess: enginn getur rýrt verðgildið með prentun. Sumir seðlabankar vinna að eigin stafrænum gjaldmiðlum, sem kallast CBDCStafrænn seðlabankagjaldmiðill (CBDC)Stafrænn gjaldmiðill, jafngildur seðlum og mynt, sem seðlabanki gefur sjálfur út..
Ritstjórn Myntkaupa skrifar allt efni Rafmyntaskólans og yfirfer það reglulega. Efnið er til fræðslu og er ekki fjárfestingarráðgjöf. Ritstjórnarstefna. Uppfært 2. nóvember 2026.