10 hugtök sem allir ættu að þekkja

1. Rafmynt

RafmyntRafmyntStafrænn gjaldmiðill sem byggir á dulritun og er skráður í sameiginlega færsluskrá, án þess að banki eða ríki gefi hann út eða stjórni honum. (e. cryptocurrency) er stafrænn gjaldmiðill eða eign sem er skráð á bálkakeðju í stað þess að vera í bókhaldi banka. Enginn einn aðili heldur utan um færslurnar, heldur gera þúsundir tölva það í sameiningu. Bitcoin er fyrsta og þekktasta rafmyntin, en þær skipta nú þúsundum.

Krónurnar í heimabankanum eru líka bara tölur í tölvu, en þar heldur bankinn bókhaldið. Bókhald rafmynta er hins vegar sameiginlegt og opið öllum. Í lögum og reglum, til dæmis MiCA, kallast rafmyntir sýndareignir. Lestu meira um rafmyntir.

2. Bálkakeðja

BálkakeðjaBálkakeðjaOpin færsluskrá þar sem færslur eru geymdar í bálkum og hver bálkur vísar í þann á undan, svo ekki er hægt að breyta eldri færslum án þess að það sjáist. (e. blockchain) er sameiginleg færsluskrá sem geymir allar færslur rafmyntar. Færslum er safnað saman í bálkaBálkurHópur færslna sem bætist við bálkakeðjuna í einu lagi, ásamt tilvísun í bálkinn á undan., og hver nýr bálkur er tengdur þeim sem kom á undan, svo úr verður keðja. Á Bitcoin-netinu bætist nýr bálkur við á um tíu mínútna fresti að jafnaði.

Afrit af keðjunni eru geymd á þúsundum tölva, svokölluðum nóðumNóðaTölva sem keyrir hugbúnað rafmyntanets, geymir afrit af bálkakeðjunni og athugar hvort nýjar færslur og bálkar standist reglurnar.. Hugsaðu þér bókhaldsbók sem þúsundir manna halda samtímis. Ef einn reynir að breyta gamalli færslu stemmir bókin hans ekki lengur við bækur hinna, og þeir hafna breytingunni. Lestu meira um bálkakeðjur.

3. Rafmyntaveski

RafmyntaveskiRafmyntaveskiForrit eða tæki sem geymir lyklana að rafmyntinni þinni, svo þú getir tekið á móti henni, haldið utan um hana og sent hana. (e. crypto wallet) er forrit eða tæki sem geymir lyklana að rafmyntinni þinni. Nafnið er dálítið villandi, því rafmyntin sjálf er aldrei í veskinu. Hún er skráð á bálkakeðjunni, og veskið geymir það sem þarf til að nota hana.

Veskið líkist því frekar lyklakippu en peningaveski. Það sýnir stöðuna, býr til veskisföng og undirritar færslur þegar þú sendir. Veski í síma eða tölvu kallast heitt veski, en kalt veski geymir lyklana á tæki sem er ekki tengt netinu. Lestu meira um rafmyntaveski.

4. Veskisfang

VeskisfangVeskisfangRuna af bókstöfum og tölustöfum sem þú gefur upp til að taka á móti rafmynt, svipað og reikningsnúmer í banka. (e. wallet address) er löng runa af bókstöfum og tölustöfum sem aðrir nota til að senda þér rafmynt. Það gegnir svipuðu hlutverki og reikningsnúmerið þitt í bankanum. Þú mátt gefa það hverjum sem er, því veskisfangið eitt og sér dugar engum til að taka rafmyntina út.

Tvennt er gott að vita. Færslur á bálkakeðju verða ekki afturkallaðar, svo eitt rangt tákn í veskisfanginu getur kostað þig allt sem þú sendir. Auk þess tilheyrir hvert veskisfang ákveðnu netkerfiNetkerfiBálkakeðjan sem rafmynt eða tóki er skráð á og send um, til dæmis Bitcoin-netið eða Ethereum-netið., og mynt sem er send á röngu neti getur glatast. Lestu hvernig þú sendir rafmynt í annað veski.

5. Einkalykill og endurheimtarorð

EinkalykillEinkalykillLeynileg tala sem sannar að þú eigir rafmyntina í veskinu þínu. Sá sem hefur einkalykilinn ræður yfir rafmyntinni. (e. private key) er leynileg tala sem sannar að þú eigir rafmyntina á tilteknu veskisfangi. Sá sem hefur einkalykilinn ræður yfir rafmyntinni, hver sem hann er.

Flest veski sýna þér aldrei lykilinn sjálfan. Í staðinn færðu endurheimtarorðEndurheimtarorðRöð 12 eða 24 orða sem allir lyklar veskisins eru reiknaðir út frá, svo hver sem hefur orðin getur endurheimt veskið og tekið rafmyntina. (e. seed phrase), 12 eða 24 venjuleg orð, oftast á ensku, sem allir lyklar veskisins eru reiknaðir út frá. Með orðunum getur þú sett veskið upp aftur á nýju tæki ef síminn týnist.

Endurheimtarorðin eru eins og aðallykill sem opnar allar dyr í húsinu. Deildu þeim aldrei með neinum. Engin traust þjónusta, hvorki banki né rafmyntamiðlun, biður þig um þau. Lestu meira um einkalykla og endurheimtarorð.

6. Vörsluaðili og eigin varsla

Einhver þarf að geyma einkalyklana. VörsluaðiliVörsluaðiliFyrirtæki sem geymir rafmynt og lyklana að henni fyrir hönd viðskiptavina, til dæmis rafmyntamiðlun með starfsleyfi. (e. custodian) er fyrirtæki sem geymir þá fyrir þig, til dæmis rafmyntamiðlun. Í eigin vörsluEigin varslaÞegar þú geymir einkalyklana að rafmyntinni þinni í eigin veski, svo enginn annar ræður yfir henni en ábyrgðin á lyklunum er öll þín. (e. self-custody) geymir þú lyklana í eigin veski og enginn annar kemst í þá.

Vörsluaðili er eins og bankinn. Ef þú gleymir lykilorðinu getur hann hjálpað þér, en þú treystir á að hann standi sig. Eigin varsla er eins og peningaskápur heima. Enginn getur fryst það sem í honum er, en ef þú týnir lyklinum getur enginn opnað hann.

Þegar þú kaupir rafmynt hjá rafmyntamiðlun er hún yfirleitt í vörslu miðlunarinnar þar til þú sendir hana í eigið veski. Á EES-svæðinu þurfa vörsluaðilar starfsleyfi samkvæmt MiCA. Lestu meira um vörslu.

7. Færslugjald

FærslugjaldFærslugjaldGjald sem greitt er rafmyntaneti fyrir að taka færslu með í bálk, en ekki banka eða fyrirtæki. (e. network fee) er gjaldið sem greitt er fyrir að koma færslu inn á bálkakeðjuna. Það rennur til netsins, ekki til fyrirtækisins sem þú átt viðskipti við. Á Bitcoin-netinu fá námuvinnsluaðilar gjöldin. Á Ethereum kallast gjaldið GasGasMælieining á Ethereum-netinu fyrir þá reiknivinnu sem færsla eða snjallsamningur krefst, og ræður því hve hátt færslugjaldið verður., og hluti þess, grunngjaldið, er tekinn úr umferð.

Þetta er eins og burðargjald á bréfi. Gjaldið fer yfirleitt eftir álagi á netinu en ekki upphæðinni sem þú sendir, svo það kostar jafn mikið að senda lítið og mikið. Þegar margir vilja senda á sama tíma hækka gjöldin, og þegar rólegt er lækka þau.

8. Verðbil

VerðbilVerðbilMunurinn á kaupverði og söluverði sömu eignar á sama tíma, oft notaður sem gjald í viðskiptum með rafmyntir. (e. spread) er munurinn á kaupverði og söluverði. Þú kaupir aðeins yfir markaðsverði og selur aðeins undir því. Mismunurinn er hluti af því sem viðskiptin kosta.

Þú þekkir þetta úr gengisskrá bankans. Bankinn selur þér dollara á sölugengi en kaupir þá af þér á kaupgengi, sem er alltaf aðeins lægra. Verðbilið er oft innbyggt í verðið og sést þá ekki sem sérstök lína á kvittuninni.

Þegar þú berð þjónustur saman skiptir því mestu hve mikla rafmynt þú færð fyrir sömu upphæð, að öllum gjöldum meðtöldum. Gjöld Myntkaupa eru á síðunni Kostnaður. Lestu meira um kostnað við rafmyntakaup.

9. Stöðugleikamynt

StöðugleikamyntStöðugleikamyntRafmynt sem er hönnuð til að halda stöðugu verði, oftast með því að fylgja gengi Bandaríkjadals eða annars gjaldmiðils. (e. stablecoin) er rafmynt sem á að halda stöðugu verði, oftast einum Bandaríkjadal. Útgefandinn á yfirleitt reiðufé og ríkisskuldabréf á móti hverri mynt í umferð og lofar að innleysa hana.

Stöðugleikamynt er því eins konar stafrænn dollaraseðill sem fyrirtæki gefur út. Traustið á henni byggist á útgefandanum og eignunum að baki henni. Hjá Myntkaupum er USDCUSDCStöðugleikamynt frá bandaríska fyrirtækinu Circle sem fylgir Bandaríkjadal, þannig að eitt USDC á alltaf að vera um eins dollara virði. grunngjaldmiðill reikninga: krónurnar sem þú leggur inn verða að USDC og þú kaupir rafmyntir fyrir USDC.

Hafðu í huga að stöðugleiki í dollurum er ekki stöðugleiki í krónum. Ef gengi dalsins lækkar gagnvart krónunni lækkar virði myntarinnar í krónum líka. Lestu meira um stöðugleikamyntir.

10. Sveiflur

SveiflurSveiflurMælikvarði á hve mikið og hve hratt verð eignar hækkar og lækkar. (e. volatility) lýsa því hve mikið og hratt verð breytist. Verð flestra rafmynta sveiflast mun meira en verð hlutabréfa eða gjaldmiðla. Frá nóvember 2021 til nóvember 2022 féll verð bitcoin um rúm 75%, en á öðrum tímabilum hefur það hækkað jafn hratt.

Rafmyntamarkaðurinn minnir á íslenska veðrið. Hann getur breyst mikið á skömmum tíma og spár duga skammt. Markaðurinn er opinn allan sólarhringinn, hann er minni en hefðbundnir markaðir og fréttir hreyfa hann hratt. Sumir dreifa því kaupunum yfir lengri tíma, og það kallast dollar-cost averagingDollar-cost averaging (DCA)Að kaupa fyrir sömu upphæð með reglulegu millibili, til dæmis mánaðarlega, í stað þess að kaupa allt í einu. (DCA). Lestu af hverju verð rafmynta sveiflast.

Lokaorð

Þessi tíu hugtök eru grunnurinn. Með þeim skilur þú hvar rafmyntin er skráð, hver ræður yfir henni, hvað viðskiptin kosta og af hverju verðið hreyfist.

Þegar þú rekst á ný orð, til dæmis markaðsvirðiMarkaðsvirðiHeildarvirði allra eininga rafmyntar í umferð, reiknað sem verð einnar einingar margfaldað með fjölda þeirra. eða StakingStakingAð leggja rafmynt að veði á neti sem notar proof of stake, til að taka þátt í að staðfesta færslur gegn umbun í sömu rafmynt., finnur þú þau í Orðasafninu. Þar eru hugtökin útskýrð á mannamáli, hvert á sinni síðu. Áður en þú kaupir er líka gott að kynna sér áhættuna.