Af hverju hefur bitcoin verðgildi?

Hvað gerir peninga góða?

Án peninga þyrftir þú að skipta beint á vörum. Bóndi með lambakjöt þyrfti að finna skósmið sem vantar kjöt einmitt þegar bóndann vantar skó. Peningar leysa þennan vanda. Allir taka við þeim, því allir vita að aðrir taka við þeim líka.

Á Íslandi til forna var vaðmál notað sem greiðslumiðill. Annars staðar hafa skeljar, salt og gull gegnt sama hlutverki. Ammous segir að bestu peningarnir séu þeir sem auðveldast er að selja án þess að tapa verðgildi. Í bókinni kallast þetta seljanleiki (e. salability) og hann skiptist í þrennt:

• Í stærð. Hægt er að nota peningana bæði í smáum og stórum viðskiptum, til dæmis fyrir kaffibolla og fyrir íbúð.
• Í rúmi. Auðvelt er að flytja peningana á milli staða og landa.
• Í tíma. Peningarnir halda verðgildi sínu á milli ára, svo það borgar sig að spara þá.

Seljanleiki í tíma er erfiðastur. Hann krefst þess að enginn geti búið til meira af peningunum að vild.

Þegar auðvelt er að búa til peninga

Ef auðvelt er að búa til meira af peningunum, þá verður það gert. Því verðmætari sem þeir verða, því meira borgar sig að framleiða þá. Nýju einingarnar þynna út verðgildi þeirra sem fyrir eru. Ammous kallar þetta gildru auðfenginna peninga (e. easy money trap).

Eyjan Yap í Kyrrahafi er gott dæmi. Íbúarnir notuðu stór steinhjól, svokallaða rai-steina, sem peninga. Steinarnir voru höggnir á Palá, hundruð kílómetra í burtu, og fluttir yfir hafið á litlum bátum, svo fáir bættust við á hverju ári. Á seinni hluta 19. aldar fór skipstjórinn David O'Keefe að flytja steina til eyjunnar í stórum stíl á stóru skipi. Framboðið jókst og steinarnir misstu smám saman gildi sitt sem peningar.

Gull hefur sloppið við þessa gildru. Nánast allt gull sem grafið hefur verið úr jörðu er enn til, um 222.600 tonn samkvæmt World Gold Council, og námuvinnsla eykur forðann um innan við 2% á ári. Hlutfallið á milli forðans og árlegrar framleiðslu kallast stock-to-flow á ensku. Hjá gulli er það um 60: það tæki um 60 ár af núverandi námuvinnslu að tvöfalda allt gull í heiminum. Því hærra sem hlutfallið er, því erfiðara er að þynna verðgildið út.

Peningar sem hægt er að prenta

Í upphafi 20. aldar voru helstu gjaldmiðlar heims bundnir gulli. Þegar fyrri heimsstyrjöldin braust út árið 1914 hættu mörg ríki að skipta seðlum í gull, svo þau gætu prentað peninga til að fjármagna stríðið. Árið 1971 rauf Bandaríkjastjórn síðustu tengsl dollarans við gull.

Síðan þá eru nær allir gjaldmiðlar heims fiat-gjaldmiðlarFiat-gjaldmiðillGjaldmiðill frá ríki eða seðlabanka, eins og íslenska krónan, sem byggir verðgildi sitt á lögum og trausti en ekki á gulli.. Þeir byggjast á lögum og trausti á ríkinu og seðlabankar geta aukið magnið eftir þörfum. Peningamagn í Bandaríkjunum (M2) jókst til dæmis um rúm 40% frá febrúar 2020 til apríl 2022. Þegar fleiri peningar elta sömu vörur hækkar verðlag. Það kallast verðbólgaVerðbólgaAlmenn hækkun verðlags yfir tíma, sem þýðir að hver króna kaupir minna en áður..

Ammous telur að þetta hafi víðtæk áhrif. Peningar sem rýrna hvetja fólk til að eyða strax. Peningar sem halda verðgildi sínu hvetja til sparnaðar og langtímahugsunar.

Reynsla Íslendinga af krónunni

Fáar þjóðir þekkja verðbólgu jafn vel og Íslendingar:

• 1981: Tvö núll voru tekin af krónunni. Hundrað gamlar krónur urðu að einni nýrri.
• 1983: Verðlag meira en tvöfaldaðist á tólf mánuðum.
• 2008-2017: Eftir bankahrunið voru gjaldeyrishöft í gildi og fólk gat ekki flutt sparnað sinn úr landi að vild. Verðbólgan náði 18,6% í janúar 2009.
• 2008-2026: Samkvæmt Hagstofu Íslands hækkaði verðlag um 147% frá janúar 2008 til september 2026. Það sem kostaði 10.000 kr. kostar nú tæpar 25.000 kr.

Krónan rýrnar jafnvel þegar allt gengur að óskum. Verðbólgumarkmið Seðlabanka Íslands er 2,5% á ári. Ef það næst helmingast kaupmáttur krónunnar á um 28 árum. Það skýrir hvers vegna margir Íslendingar horfa til eignar sem enginn getur prentað meira af. Saga krónunnar er rakin nánar í greininni Hvað eru peningar?

Bitcoin: peningar sem enginn getur prentað

Bitcoin var hannað til að komast hjá gildru auðfenginna peninga. Reglurnar eru hluti af hugbúnaðinum sem keyrir á þúsundum nóðaNóðaTölva sem keyrir hugbúnað rafmyntanets, geymir afrit af bálkakeðjunni og athugar hvort nýjar færslur og bálkar standist reglurnar. um allan heim. Vegna þessarar dreifstýringarDreifstýringÞegar vald og ábyrgð dreifast á marga þátttakendur í stað þess að einn banki, fyrirtæki eða ríki ráði yfir kerfinu. stjórnar enginn einn aðili netinu:

• Hámark 21 milljón. Aldrei verða til fleiri en 21 milljón bitcoin. Nú þegar eru yfir 20 milljónir komnar í umferð, meira en 95% af heildinni.
• Minnkandi útgáfa. Á um fjögurra ára fresti fækkar nýjum bitcoin um helming við svokallaða helmingun. Eftir helmingunina í apríl 2024 bætast um 0,8% við á ári, hlutfallslega minna en af nýju gulli.
• Framboðið bregst ekki við verðinu. Þegar gullverð hækkar borgar sig að grafa meira. Þegar verð bitcoin hækkar fjölgar líka þeim sem stunda námuvinnsluNámuvinnslaFerlið þar sem tölvur keppast við að leysa reikningsþraut til að bæta næsta bálki við bálkakeðjuna og fá ný bitcoin og færslugjöld að launum., en kerfið þyngir þrautirnar sjálfkrafa á um tveggja vikna fresti. Ný bitcoin verða því áfram til á sama hraða, sama hve margir keppast um þau.

Þriðja atriðið er kjarninn í rökum bókarinnar. Að mati Ammous er bitcoin fyrsta eignin í sögunni þar sem framboðið eykst ekki þótt eftirspurnin aukist. Breytingar á eftirspurn koma því beint fram í verðinu, bæði upp og niður. Auk þess er talið að nokkrar milljónir bitcoin hafi glatast fyrir fullt og allt, til dæmis vegna týndra einkalyklaEinkalykillLeynileg tala sem sannar að þú eigir rafmyntina í veskinu þínu. Sá sem hefur einkalykilinn ræður yfir rafmyntinni..

Enginn getur breytt reglunum einhliða. Ef einhver reyndi að búa til fleiri bitcoin myndu nóður netsins hafna því, og til að breyta reglunni þyrfti nær allt netið að samþykkja að rýra eigin eign. Hver sem er getur keyrt nóðu og sannreynt heildarmagnið, án þess að treysta neinum.

Auðvelt að senda, skipta og geyma

Bitcoin stendur líka vel að vígi í hinum tveimur þáttum seljanleikans, og hefur fleiri kosti:

• Í rúmi. Þú getur sent bitcoin hvert sem er í heiminum, hvenær sólarhrings sem er. Færslan er yfirleitt komin í bálkBálkurHópur færslna sem bætist við bálkakeðjuna í einu lagi, ásamt tilvísun í bálkinn á undan. eftir um tíu mínútur. Að flytja gull á milli landa er dýrt, seinlegt og áhættusamt.
• Í stærð. Eitt bitcoin skiptist í 100 milljón Satoshi (sats)Satoshi (sats)Minnsta eining bitcoin: eitt satoshi er hundraðmilljónasti hluti úr einu bitcoin, eða 0,00000001 bitcoin.. Þú þarft ekki að kaupa heilt bitcoin heldur getur keypt lítið brot, og háar fjárhæðir fara jafn auðveldlega í einni færslu.
• Án milliliða. Bitcoin þarf hvorki banka né greiðslukerfi. Ef þú geymir bitcoin í eigin vörsluEigin varslaÞegar þú geymir einkalyklana að rafmyntinni þinni í eigin veski, svo enginn annar ræður yfir henni en ábyrgðin á lyklunum er öll þín. getur enginn fryst það eða stöðvað millifærslu. Aðgangurinn felst í 12 eða 24 endurheimtarorðumEndurheimtarorðRöð 12 eða 24 orða sem allir lyklar veskisins eru reiknaðir út frá, svo hver sem hefur orðin getur endurheimt veskið og tekið rafmyntina..
• Öryggi. Bitcoin-netið hefur keyrt nánast óslitið síðan í janúar 2009. Aðferðin proof of workProof of workSamstöðuaðferð þar sem rétturinn til að bæta næsta bálki við bálkakeðjuna fellur í hlut þess sem fyrstur leysir erfiða reikningsþraut. gerir það gríðarlega dýrt að reyna að falsa færslur.

Þess vegna kalla margir bitcoin stafrænt gull. Það er verðmætageymslaVerðmætageymslaEign sem heldur kaupmætti sínum yfir lengri tíma, svo hægt sé að geyma hana og nota síðar, eins og gull hefur gert í aldanna rás. eins og gull, en miklu auðveldara er að senda það og skipta því.

Netáhrif og útbreiðsla

Peningar verða gagnlegri eftir því sem fleiri nota þá. Fyrsti síminn var gagnslaus, því enginn annar átti síma. Þetta kallast netáhrif (e. network effect).

Bitcoin er elsta rafmyntinRafmyntStafrænn gjaldmiðill sem byggir á dulritun og er skráður í sameiginlega færsluskrá, án þess að banki eða ríki gefi hann út eða stjórni honum. og sú langstærsta að markaðsvirðiMarkaðsvirðiHeildarvirði allra eininga rafmyntar í umferð, reiknað sem verð einnar einingar margfaldað með fjölda þeirra.. Á síðustu árum hefur það færst inn í hefðbundið fjármálakerfi:

• Kauphallarsjóðir. Hinn 10. janúar 2024 heimilaði bandaríska verðbréfaeftirlitið (SEC) kauphallarsjóðiKauphallarsjóður (ETF)Sjóður sem gengur kaupum og sölum í kauphöll eins og hlutabréf og getur til dæmis fylgt verði bitcoin. sem eiga bitcoin. Stór eignastýringarfyrirtæki eins og BlackRock og Fidelity reka nú slíka sjóði.
• Ríki. Í mars 2025 ákvað Bandaríkjastjórn að selja ekki bitcoin sem ríkið hafði lagt hald á, heldur geyma það í sérstökum varasjóði.
• Reglur. Á Íslandi gilda frá 1. janúar 2026 lög nr. 101/2025 um markaði fyrir sýndareignir, byggð á MiCAMiCAReglugerð ESB um markaði fyrir sýndareignir, sem gildir á Íslandi frá 1. janúar 2026 og setur sömu reglur um rafmyntaþjónustu um allt EES.. Fólk og fyrirtæki geta því keypt bitcoin hjá eftirlitsskyldum aðilum.

Hver nýr notandi gerir netið gagnlegra fyrir alla hina. Aðrar rafmyntir geta afritað kóðann, en ekki langa sögu Bitcoin-netsins, öryggi þess og útbreiðslu.

Hvað segja gagnrýnendur?

Ekki eru allir sannfærðir. Þetta eru helstu mótrökin og það sem stuðningsmenn bitcoin svara:

• Verðið sveiflast mikið. Frá nóvember 2021 til nóvember 2022 féll verð bitcoin um rúm 75%. Ammous viðurkennir að seljanleiki bitcoin í tíma sé ekki fullsannaður. Stuðningsmenn telja að sveiflurnarSveiflurMælikvarði á hve mikið og hve hratt verð eignar hækkar og lækkar. minnki eftir því sem markaðurinn stækkar, en það er ekki tryggt.
• Ekkert sjóðstreymi. Bitcoin greiðir hvorki arð né vexti og tveir sérfræðingar Evrópska seðlabankans skrifuðu árið 2024 að sanngjarnt virði þess væri því núll. Á móti er bent á að gull og krónan skila heldur engu sjóðstreymi. Peningar eru ekki fyrirtæki heldur leið til að geyma og flytja verðmæti.
• Samkeppni. Hver sem er getur búið til nýja rafmynt. Bitcoin hefur þó alltaf verið stærsta rafmyntin, og nýjar myntir hafa hvorki sögu þess né netáhrif.
• Orkunotkun. NámuvinnslaNámuvinnslaFerlið þar sem tölvur keppast við að leysa reikningsþraut til að bæta næsta bálki við bálkakeðjuna og fá ný bitcoin og færslugjöld að launum. notar mikla raforku. Stuðningsmenn svara að orkan sé einmitt það sem gerir netið öruggt, og að stór hluti námuvinnslu nýti endurnýjanlega orku, eins og hér á landi.
• Stjórnvöld. Ríki geta takmarkað viðskipti með bitcoin. Netið hefur þó haldið áfram að starfa þrátt fyrir bönn, til dæmis í Kína árið 2021.

Það er þitt að meta hvaða rök vega þyngst.

Lokaorð

Bitcoin hefur verðgildi vegna þess að það er sjaldgæft á þann hátt sem engir peningar hafa áður verið. Framboðið er fast, reglurnar eru opnar öllum og enginn einn aðili stjórnar netinu. Á tímum þegar seðlabankar auka peningamagn og krónan rýrnar ár frá ári skýrir það hvers vegna sífellt fleiri líta á bitcoin sem stafrænt gull.

Verðið sveiflast þó mikið og fortíðin segir ekkert um framtíðina. Kynntu þér áhættuna áður en þú kaupir.