Peningamagn (e. money supply) er heildarmagn peninga sem eru í umferð í hagkerfi á tilteknum tíma. Það nær yfir seðla og mynt, en mestur hluti peninga er nú innstæður á bankareikningum. Seðlabanki ÍslandsSeðlabankiBanki sem gefur út gjaldmiðil lands, ákveður vexti og gætir stöðugleika í fjármálakerfinu. Á Íslandi er það Seðlabanki Íslands. birtir reglulega tölur um peningamagn hér á landi.
M1, M2 og M3
Peningamagn er mælt í flokkum, eftir því hve aðgengilegir peningarnir eru:
| Flokkur | Heiti Seðlabankans | Hvað er talið með |
|---|---|---|
| M1 | Peningamagn | Seðlar og mynt í umferð og veltiinnlán, sem má nota strax |
| M2 | Peningamagn og almennt sparifé | M1 og almenn sparifjárinnlán |
| M3 | Peningamagn og sparifé | M2 og bundin innlán |
Hvernig verða peningar til?
Margir halda að seðlabankinn búi til alla peninga, en svo er ekki. Þegar banki veitir lán leggur hann upphæðina inn á reikning lántakandans, og þar með hafa nýjar innstæður orðið til. Mest af peningamagninu verður þannig til í bankakerfinu. Seðlabankinn hefur áhrif á það með stýrivöxtumStýrivextirVextir Seðlabankans sem aðrir vextir í landinu taka mið af. Seðlabankinn kallar þá meginvexti og breytir þeim til að halda verðbólgu í skefjum.: þegar vextir eru háir taka færri lán, og peningamagnið vex hægar.
Peningamagn og verðbólga
Ef peningamagn vex miklu hraðar en framleiðsla á vörum og þjónustu getur það ýtt undir verðbólguVerðbólgaAlmenn hækkun verðlags yfir tíma, sem þýðir að hver króna kaupir minna en áður., því fleiri krónur keppa um sama magn af vörum. Sambandið er þó hvorki einfalt né beint, og hagfræðingar deila um hve sterkt það sé.
Peningamagn og bitcoin
Fyrir marga sem eiga bitcoin skiptir þetta miklu. Framboð fiat-gjaldmiðla getur vaxið án fyrir fram ákveðinna takmarkana, en hámarksframboðHámarksframboðMesti fjöldi eininga sem getur nokkurn tímann orðið til af tiltekinni rafmynt samkvæmt reglum hennar, til dæmis 21 milljón bitcoin. bitcoin er 21 milljón, og útgáfa nýrra eininga helmingast á um fjögurra ára fresti. Þessi munur er kjarninn í rökunum fyrir því að bitcoin sé verðmætageymsla, og þau eru rakin í greininni Af hverju hefur bitcoin verðgildi?
Ritstjórn Myntkaupa skrifar allt efni Rafmyntaskólans og yfirfer það reglulega. Efnið er til fræðslu og er ekki fjárfestingarráðgjöf. Ritstjórnarstefna. Uppfært 2. nóvember 2026.